دوم خود دارند به يكديگر نزديكند . گفته شده است : واوى ، اكثرا در « عول » ( تكيه زدن ) ، « عالة » ( سربار ديگران شدن ) و « عويل » ( شيون و زارى ) ، و يائى در « عيلة » ( تنگدستى ) به كار مىرود ، مأخوذ از « عال ، يعيل و عيله » كه در مورد فقر استعمال مىيابد و اسم آن « عيلة » ( فقر و نيازمندى ) است . در القاموس چنين نظرى ابراز شده ، اما شارح اين كتاب مطلب را تصحيح نموده و چنين نقل كرده است :
در شرح الشفا آمده : « صحيح آن است كه « عيلة » به معنى عيال و عائله نيز مىآيد » ؛ و در واوى مىگوييد : « عال اليتامى ، يعولهم ، فهو عائل ، و هم عيال » ( يتيمان را سرپرستى كرد پس او سرپرست و آنان عائله اويند ) ؛ چنان كه در يائى نيز مىگوييد : « يتيم عائل ، اى فقير » ( يتيم عائل ، يعنى يتيم فقير ) .
تفسير « عول » به « ميل » ( كجى و فاصله گرفتن از راه راست و عدالت ) را - كه از ابن عباس نقل شده - مىتوان با توجيهى يك تفسير مقبول و نزديك دانست ، توجيهى كه راغب در المفردات بدان اشاره كرده ، مىگويد :
مفهوم جور در اين واژه از آن ناشى شده كه شخص با گرفتن زنان بيشتر انصاف و عدالت را كنار گذاشته [ و از اين راه راست به كج راهه رفته ] است : « ذلك أدنى ألّا تعولوا .
با چنين توجيهى از « عيل » ، به معنى جور ، فاصله گرفتن از انصاف و عدالت فهميده مىشود .
به رغم اين توجيه از اين نكته غافل نمىمانيم كه در مفهوم واژهء « عول » نوعى سختى و سنگينى بار مسئوليت سرپرست عائله و كسى كه مخارج كسان و خانواده لازم النفقهء خود را بر دوش مىكشد نيز منظور شده است . در حديث نفقه مىخوانيم : « و ابدأ به من تعول فإن فضل شىء فللأجانب » . ابن اثير در تفسير اين روايت مىگويد : يعنى با كسانى كه عائلهء تواند و نفقهء آنها بر تو لازم است [ آغاز كن و اگر چيزى اضافه ماند از آن بيگانگان است ] . ]
48 - مليم :
ابن ازرق از معنى اين كلام خداوند - تعالى - پرسيد : « و هو مليم » .
ابن عباس گفت : « المسىء ، المذنب » ( گناهكار ) . آنگاه شعر امية بن ابى صلت را گواه