آورد كه مىگويد :
برىء من الآفات ليس لها بأهل * و لكنّ المسىء هو المليم
يعنى : پيراسته از هر آفت است و آفت او را سزا نيست ؛ اما آن كس كه گناهكار است ، شايسته نكوهش است .
[ اين كلمه در آيههاى ذيل آمده است :
صافات / 142 ، درباره يونس :
« فَالْتَقَمَهُ الْحُوتُ وَ هُوَ مُلِيمٌ »
؛ ذاريات / 40 ، درباره فرعون :
« فَأَخَذْناهُ وَ جُنُودَهُ فَنَبَذْناهُمْ فِي الْيَمِّ وَ هُوَ مُلِيمٌ »
.
به ترتيب يعنى :
- ماهى او را فرو برد و او نكوهيده بود ؛ - پس او و سپاهيانش را مقهور ساختيم و آنان را به دريا افكنديم ، و او گناهكار بود .
از اين مادّه ، علاوه بر صيغهء « مليم » در آيات فوق ، صيغ ذيل نيز در قرآن آمده است :
« ملوم » به صورت مفرد ، در آيات ذاريات / 54 و اسراء / 26 و 39 ؛ « ملومين » به صورت جمع ، در آيات معارج / 30 و مؤمنون / 6 ؛ فعل ثلاثى مجرد در آيههاى يوسف / 32 و ابراهيم / 22 ؛ فعل مضارع « يتلاومون » در آيهء قلم / 30 ؛ « اللوّامة » در آيه قيامت / 2 ؛ و بالاخره « لومة لائم » در آيه مائده / 54 آمده است .
تفسير « مليم » به « مسىء مذنب » تفسيرى تقريبى است و در آن مدلول اصلى اين مادّه كه « لوم » يا سرزنش است منظور مىشود و اين مدلولى است كه از اين مادّه ، در همهء صيغهها و استعمالات مختلف آن جدايى نمىپذيرد .
وجه تقريب و توجيه تفسير ابن عباس نيز آن است كه « مليم » به واسطهء گناه يا بديى كه انجام داده مستحقّ سرزنش و ملامت شده ، و آمدن اين كلمه به صيغهء اسم فاعل « مليم » و افادهء معنى اسم مفعول « ملوم » بدان نظر دارد كه شخص متّصف بدين وصف كارى را كه موجب ملامت و سرزنش مىباشد انجام داده است . ]
49 - تحسّونهم :
ابن ازرق از معنى اين كلام خداوند - تعالى - پرسيد :
« إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ »
.
ابن عباس گفت : « تقتلونهم » ( آنان را مىكشيد ) ؛ و آنگاه به گفته شاعر استشهاد كرد :
و منّا الّذى لاقى بسيف محمد * فحسّى به الاعداء عرض العساكر