آگاهيم و آنچه از آن آگاه نيستيم :
« إِنَّ رَبَّكَ هُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ »
( پروردگار تو همان آفريننده آگاه است ) ؛
« فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ »
( پس ميمون باد كه خداوند نيكوترين آفريدگاران است ) ؛
« الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ »
( آن كه هر چيز را به نيكى خلق كرد ) ؛
« خَلَقَ لَكُمْ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً »
( همهء آنچه در زمين است را براى شما خلق كرد ) ؛
« وَ يَخْلُقُ ما لا تَعْلَمُونَ »
( و چيزهايى خلق مىكند كه از آن آگاه نهايد . . . )
بنابر اين آيا مىتوان گفت « انام » خاص زندگانى است كه خداوند زمين را براى آنان خلق كرد ، و بر آنچه در آسمانهاست و نيز بر ساير مخلوقاتى كه در روى زمين يا ميان آسمان و زمين است دلالتى ندارد ؟ چنين احتمالى را بعيد نمىدانم ؛ و خداوند به حقيقت امور آگاه است . ]
46 - يحور :
ابن ازرق از معنى اين كلام خداوند - تعالى - پرسيد : « أن لن يحور » .
ابن عباس در پاسخ گفت : « و لن يرجع » ( هرگز باز نمىگردد ) ، به لغت حبشه . ابن ازرق از او پرسيد : آيا عرب با چنين تفسيرى آشناست ؛ گفت : آرى ، آيا نشنيدهاى كه شاعر « 41 » مىگويد :
و ما المرء إلّا كالشّهاب وضوئه * يحور رمادا بعد إذ هو ساطع
يعنى : حكايت انسان جز حكايت شهاب و برق و درخشش آن نيست كه پس از لحظاتى تابش به خاكستر بدل مىشود .
[ اين كلمه در آيهء انشقاق / 14 آمده است :
« وَ أَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ وَراءَ ظَهْرِهِ * فَسَوْفَ يَدْعُوا ثُبُوراً * وَ يَصْلى سَعِيراً * إِنَّهُ كانَ فِي أَهْلِهِ مَسْرُوراً * إِنَّهُ ظَنَّ أَنْ لَنْ يَحُورَ * بَلى ، إِنَّ رَبَّهُ كانَ بِهِ بَصِيراً »
. يعنى : امّا آن كس كه نامهاش از پشت سرش به او داده شود به زودى هلاكت را خواهد خواند و به آتشى افروخته در خواهد آمد . او در ميان كسانش به سرور و سرمستى بود . او گمان داشت باز نخواهد گشت . نه ، چنين نيست ؛ پروردگارش به او بينا بود .
هامش
( 41 ) لبيد بن ربيعه ، از قصيده او در رثاى برادر خويش ، كه با اين مطلع آغاز مىشود :بلينا و ما تبلى النجوم الطوالع * و تبقى الديار بعدنا و المصانعر ك : ديوان لبيد ، چاپ كويت ، ص 168 .