افتخار ميكنند و استحقاق كرامت را از آن ميدانند پس حقيقت معنى آيه آنست كه اگر حق سبحانه از روى تفضل بآدمى اكرام نمايد بر وفق حكمت و مصلحت نعمت خود را بر او منبسط سازد او گويد كه بر سبيل افتخار و اظهار استحقاق آنكه رَبِّي أَكْرَمَنِ نه به قصد تفضل ، و يا گوئيم كه انكار و ذم منساق است بقوله رَبِّي أَكْرَمَنِ يعنى چون حق سبحانه بر بنده تفضل مينمايد و اكرام مىكند او را به آن وى اعتراف مينمايد بفضل حق سبحانه و اكرام او و اگر ترك تفضل مىكند بر او وى آن را بهوان تسميه مىكند و حال آنكه اين هوان نيست چنان كه دانسته شد ، و مؤيد اينوجه است ذكر اكرام در قوله فَأَكْرَمَه انتهى كلام صاحب كشاف ، پس بر سبيل التفات از غيبت ميفرمايد كه سوءت شما منحصر در قول مذكور نيست * ( بَلْ ) * بلكه فعل شما أسوء است از قول شما و ادلست بر تهالك شما بمال و آن اينست كه * ( لا تُكْرِمُونَ الْيَتِيمَ ) * گرامى نميداريد طفل بىپدر را و از مالى كه خداى بشما كرامت فرموده او را نمينوازيد بلقمه و خرقه و تفقد و دلجويى او نميكنيد بصلهء و و عطيهء تا از ذل سؤال خلاصى يابد ، تخصيص يتيم به جهت آنست كه او را كافلى نيست كه بامر او قيام نمايد و حضرت رسالت صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم فرمود كه
أنا و كافل اليتيم كهاتين فى الجنة
و اشارة بسبابه و وسطى كرد ، مقاتل گفته كه قدامة بن مظعون در حجر امية بن خلق يتيم بود و اميه او را از حق خودش منع ميكرد و مال او كه نزد اميه بود در انفاق او صرف نميكرد حق سبحانه فرمود كه مال يتيم را كه در تحت تصرف شما است صرف نفقه او نميكنيد و اين بنا بر عادت كفار بود كه يتيم را محروم مىساختند از مالى كه بطريق ارث به دو مىرسيد .
( 18 ) - * ( وَلا تَحَاضُّونَ ) * و تحريص نمىكنيد يكديگر را * ( عَلى طَعامِ الْمِسْكِينِ ) * بر دادن طعام بدرويش ، مراد آن است كه به جهت فرط محبت شما بر حطام دنيا و بخل بر آن نه يتيم را دلنوازى ميكنيد و نه مسكين را نوازش مىنمائيد و نه يكديگر را بر آن ترغيب مينمائيد ، و بعضى گفتهاند كه معنى آيه آن است كه من مال را بشما دادهام تا به آن اكرام ايتام نمائيد و اعطاى مساكين و چون شما ترك اعطا و اكرام مينمائيد موجب اهانت شما مىشود نه تقتير سبب اهانت شما باشد .
( 19 ) - * ( وَتَأْكُلُونَ التُّراثَ ) * و مىخوريد ميراث او را * ( أَكْلًا لَمًّا ) * خوردنى كه خداوند جمعيتست يعنى مالها را از حلال و حرام مىخوريد و هيچ تفرقه نمىكنيد ميان آنها و از يكديگر امتياز نمينمائيد ، گويند مراد اموال ايتام است كه با مالهاى خود خلط ميكردند و همه را مىخوردند و هيچ به يتيمان نميدادند ، و در اخبار آمده كه ايشان ميراث بنساء و صبيان نمىدادند و مالهاى ايشان را با مال خود جمع مىكردند و همه را خود مىخوردند و آنها را محروم مىكردند ، و يا
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 242
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٢٤٢