تا او را چهار ميخ بزنند در آن حال گفت ( رب ابن لى عندك بيتا فى الجنة ) خداى درهاى آسمان گشوده و جاى او را در بهشت بر او نمود و از فرعون و قومش خلاصى داد و پيش از آنكه او را عذاب نمايند قبض روح او نموده به بهشتش رسانيد ، و چون قبيلهء عاد و ثمود و فرعون در نهايت كفر و عناد بودند و متصف بطغيان و فساد از اينجهت بعد از اين ميفرمايد كه :
( 11 ) - * ( الَّذِينَ ) * و اين مجرور المحل است صفت عاد و ثمود و فرعونست ، و مىتواند كه منصوب يا مرفوع المحل باشد بر ذم و بر هر تقدير مراد آنست كه اين هر سه گروه آنانند كه بجهل و غوايت * ( طَغَوْا ) * از حد بندگى در گذشتند و بر انبياء تجبر و تكبر نمودند * ( فِي الْبِلادِ ) * در شهر هايى كه حاكم بودند .
( 12 ) - * ( فَأَكْثَرُوا ) * پس بسيار كردند * ( فِيهَا الْفَسادَ ) * در آن شهرها تباهيرا كه آن قتل مردمان بود به غير حق و غصب اموال ايشان و غير آن از انواع تعدى و چون كفر و ظلم ايشان بسر حد افراط رسيد و مستوجب عذاب گشتند .
( 13 ) - * ( فَصَبَّ عَلَيْهِمْ ) * پس بريخت بر ايشان * ( رَبُّكَ ) * پروردگار تو * ( سَوْطَ عَذابٍ ) * تازيانهء عذاب را مراد احاطهء انواع مختلفهء عذابست و اصناف مختلفهء عقاب بر ايشان چه اصل سوط خلطست و تسميهء جلد به آن به جهت آنست كه آن مخلوط الطاقاتست و بعضى از آن ملاصق بعضى ديگر پس حقيقت معنى آنست كه فرو گرفت ايشان را انواع عقوبت دنيا و آخرت ، گويند كه مراد بسوط عذاب عذاب دنيا است و ذكر آن به اين عنوان به جهت اشعار است بر آنكه عذاب دنياى ايشان نسبت به عذاب آخرت نسبت ضرب تازيانه است بضرب شمشير ، و عمرو بن عبيد روايت كرده كه حسن بصري چون به اين آيه رسيد گفت ان عند اللَّه أسواطا كثير . فأخذهم بسوط منها يعنى نزد خدا انواع بسيار است از عذاب و نكال پس ايشان را بگرفت بيكنوع از آن و چون سوط آلت ضرب است كه نوعى از عذاب است آن را استعاره نموده براى عذاب ، بعد از آن به جهت تهديد اهل كفر و عناد خطاب بحبيب خود صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم مىكند كه :
( 14 ) - * ( إِنَّ رَبَّكَ ) * بدرستى كه آفريدگار تو * ( لَبِالْمِرْصادِ ) * هر آينه در گذرگاه است و در موضع ترقب يعنى هم چنان كه كسى كه در مرصاد نشسته مترصد گذرندگانست و هيچ چيز از او فوت نميشود از حق سبحانه نيز چيزى فوت نميگردد از افعال و اقوال بندگان بلكه همه آن را مىبيند و مىشنود اصلا پوشيده و پنهان نيست و همه را بر وفق آن جزاء خواهد داد پس ذكر مرصاد تمثيل است براى ارصاد او سبحانه كفار و عصات را به عذاب و عقاب ، و از صادق صلوات اللَّه عليه منقول است كه مرصاد قنطره ايست بر صراط كه از آن نگذرد كسى كه ظلم كرده باشد بر بنده اى از بندگان
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 239
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٢٣٩