الا نماز من و على ، و حينئذ ترك اسم موصول در ثانى به جهت كمال اتحاد باشد ميان جايى و مصدق بر وجهى كه گوئيا اثنينيت بينهما مرتفع است چنان كه آيه أَنْفُسَنا وَأَنْفُسَكُمْ دلالت مىكند بر اين و چون مشتهيات اخرويه و متمنيات سرمديه از براى مؤمنان مصدق مهيا است نه براى غير ايشان از اينجهت بعد از اين فرموده كه :
34 - * ( لَهُمْ ما يَشاؤُنَ ) * مر ايشان راست در بهشت آنچه خواهند و تمنا كنند از جلايل نعمت و عظايم كرامت * ( عِنْدَ رَبِّهِمْ ) * نزد پروردگار خود * ( ذلِكَ ) * آن ثواب عظيم و نعمت جسيم * ( جَزاءُ الْمُحْسِنِينَ ) * پاداش اهل تصديق است كه كننده افعال حسنه و اعمال شايستهاند .
35 - * ( لِيُكَفِّرَ اللَّه عَنْهُمْ ) * تا بپوشد خداى ايشان بسبب ميامن نيكويى اعمال * ( أَسْوَأَ الَّذِي عَمِلُوا ) * بدترين آنچه كرده باشند يعنى محو كند از ايشان عذاب شرك و معاصى كه كرده باشند آن را قبل از ايمان آوردن و عملهاى نيكو كردن ، تخصيص أسوء به جهت مبالغه است چه تكفير آن موجب تكفير فعلى است كه در سوأة كمتر باشد ، يا اشعار است به آنكه ايشان به جهت استعظام ذنوب مىپندارند كه مذنب و مقصراند و اگر چه فى الحقيقة فاعل آن نيستند هم چنان كه روش اهل عصمت است * ( وَيَجْزِيَهُمْ ) * و پاداش دهند ايشان را * ( أَجْرَهُمْ ) * مزد كردار * ( بِأَحْسَنِ الَّذِي ) * به نيكوترين چيزى كه * ( كانُوا يَعْمَلُونَ ) * بودند كه عمل ميكردند مراد از احسن مطلق محاسن اعمال است و تعبير آن بأحسن به جهت كمال اخلاص ايشان است در آن و زيادتى ثواب آن يا آنكه مراد از آن مجموع فرايض و سنن باشد كه مزيت حسن دارند بر مباحى كه به آن استحقاق ثواب حاصل نميشود با وجود آنكه باعتبار عدم مذموميت آن اطلاق حسن بر او تجويز مىكنند ، آوردهاند كه حضرت رسول صلى اللَّه عليه و آله و سلم چون ذكر معايب آلهه باطله مىكرد كفار تخويف آن حضرت ميكردند و ميگفتند كه چنين مگو كه بواسطهء اين از جانب خدايان ما ضررى به تو خواهد رسيد كه هيچكس آن را كفايت نكند حق سبحانه آيه فرستاد كه :
36 - * ( أَ لَيْسَ اللَّه بِكافٍ ) * آيا نيست خداى كفايت كننده ، استفهام بر سبيل تقرير و اثبات است يعنى البته خدا كفايت كننده است * ( عَبْدَه ) * بنده خود را كه محمّد صلى اللَّه عليه و آله و سلم است از جميع انواع ضرر * ( وَيُخَوِّفُونَكَ ) * و ميترسانند ترا مشركان * ( بِالَّذِينَ ) * به آنان كه ميپرستند * ( مِنْ دُونِه ) * بجز خداى به حق مىگويند كه آلههء ما ضرر به تو خواهند رسانيد ، و در بعضى روايت آمده كه چون خالد بامر پيغمبر صلى اللَّه عليه و آله و سلم قصد كرد كه عزّى را بشكند كفار گفتند كه اى خالد از عاقبت اين كار بترس كه شأن عزّى نسبت به بتان ديگر ارفع است مبادا كه به تو و بمحمد صلى اللَّه عليه و آله و سلم آسيبى رساند التفات
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 98
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٩٨