خطاب كند كه :
39 - * ( وَلَنْ يَنْفَعَكُمُ الْيَوْمَ ) * و سود ندهد شما را امروز اين تمنا * ( إِذْ ظَلَمْتُمْ ) * اين بدل * ( الْيَوْمَ ) * است يعنى هرگز نفع ندهد اين تمنا بشما چون كه واضح شد كه شما ستم كرديد بر نفسهاى خود و عدم نفع تمنا بشما * ( أَنَّكُمْ ) * به جهت آنست كه شما هستيد * ( فِي الْعَذابِ ) * در عذاب دوزخ * ( مُشْتَرِكُونَ ) * انبازان بسبب آنكه در سبب عذاب شريك يكديگر بوديد ، و بعضى گفتهاند كه * ( أَنَّكُمْ ) * مرفوع المحل است بر فاعليت يعنى نفع ندهد شما را امروز اينكه انبازانيد يعنى اشتراك شما در عذاب سبب تخفيف عذاب از هيچ كدام نمىشود بلكه با وجود اشتراك هر يك از شما فوق طاقت خود به عذاب مبتلائيد بخلاف آنكه در دنيا باشتراك يكديگر در امور صعبه منتفع مىشديد و بتعاون همديگر در تحمل اعباء نفع مييافتيد و گويند كه بمعنى آنست كه اشتراك شما در عذاب موجب تسلى شما نمىشود و اگر چه جبلت انسانى از وقوع محنت بر عدوى خود تسلى مىيابد ،
آوردهاند كه چون حضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم بايمان قوم خود بسيار راغب بود و هر چند ايشان را بر دين اسلام بيشتر دعوت مينمود عناد و انكار ايشان افزونتر مىشد و از اين ممر تعب بسيار و ملال بيشمار به آن حضرت صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم ميرسد حق سبحانه آيه فرستاد كه :
40 - * ( أَ فَأَنْتَ ) * آيا تو اى محمّد * ( تُسْمِعُ الصُّمَّ ) * مىشنوانى كران را * ( أَوْ تَهْدِي الْعُمْيَ ) * و يا راه مىنمايى كوران را * ( وَمَنْ كانَ ) * و آن را كه باشد * ( فِي ضَلالٍ مُبِينٍ ) * در گمراهى هويدا و پيدا يعنى نميتوانى كه بشنوانى سخن حق را يا بنمايى طريق هدايت را به آنانى كه گوش و هوش ايشان از شنيدن سخن حق گرانست و ديده دل ايشان از ادراك راه حق تيره و بىنور و قادر نيستى بر هدايت جماعتى كه ضلالت و غوايت ايشان در كمال ظهور باشد بر وجهى كه آن بر هيچ عاقلى پوشيده و پنهان نباشد و عطف ضلالت بر عمى به جهت تغاير وصفين است و تنبيه بر تمكن ايشان در ضلالت و غوايت خلاصهء كلام آنست كه چون تو قدرت ندارى بر آنكه بطريق اجبار و اكراه ايشان را بدين اسلام درآرى ، پس بر ابلاغ اقتصار نماى و تعب بسيار بر خاطر عاطر خود راه مده كه ايشان مستوجب عقوبت و هلاكتاند .
41 - * ( فَإِمَّا نَذْهَبَنَّ بِكَ ) * پس اگر ببريم ترا بجوار رحمت خود پيش از آنكه از ايشان انتقام كشى * ( فَإِنَّا مِنْهُمْ ) * بدرستى كه ما از ايشان * ( مُنْتَقِمُونَ ) * انتقام كشندهايم به عذاب و نكال در دنيا و عقبى ، و ببايد دانست كه * ( فَإِمَّا ) * مزيده مؤكده بمنزلهء لام قسم است در استجلاب نون مؤكده و فايده تأكيد مبالغه است در تصديق قول مذكور ، و قوله :
42 - * ( أَوْ نُرِيَنَّكَ ) * عطف است بر * ( نَذْهَبَنَّ ) * و تقدير كلام اينكه إن أردنا أن نريك يعنى اگر
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 248
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٢٤٨