پيشامدهاى سرزمين شام است كه با حوادث عراق نيز بىارتباط نيست .
مرحلهء سوّم : لشكركشى سفيانى و خراب شدن بصره
رواياتى كه در اين زمينه وارد شده است چگونگى لشكركشى سفيانى به عراق و اشغال آن كشور توسط او و آزار و اذيت مردم آن سامان مخصوصا پيروان حضرت مهدى ( ع ) و اهل بيت ( ع ) را بوسيله وى توصيف مىكند كه در بخش جنبش سفيانى از آن ياد كرديم ، لكن از مجموعهء روايات چنين استفاده مىشود كه حكومت وقت عراق در آن زمان به اندازهاى ضعيف و ناتوان است كه نه با قواى نظامى و نه با تكيه بر نيروى مردمى قادر بر دفع هجوم سفيانى نيست و پس از آن از جلوگيرى نيروهاى يمنى و ايرانى كه جهت روياروئى با لشكريان سفيانى وارد عراق مىگردند نيز عاجز مىباشد ، چنان كه احتمال دارد علت ورود نيروهاى سفيانى به عراق ، دعوت نمودن حكومت ضعيف آن كشور باشد . و اينكه روايات از نبردى كه لشكريان سفيانى در دجيل « 1 » و بغداد و جاهاى ديگر ، درگير آن مىشوند ياد كرده است ، منظور جنگ و درگيرى وى با گروهكهاى شورشى عليه خود مىباشد .
چه اينكه مفهوم روايات اين است كه نيروهاى ايران و يمنى از پشتيبانى مردمى ملت عراق برخوردارند و مردم مستضعف آن سامان با شادمانى ، اين نيروها را جهت تعقيب و سركوبى قواى سفيانى مساعدت و يارى مىنمايند .
* * * امّا روايات مربوط به خراب شدن بصره ، سه دسته است : الف - خراب شدن آن بواسطهء غرق در آب . ب - و بواسطهء جنبش و انقلاب زنگيان ( سياهپوستان ) ج - در اثر فرو رفتن زمين و غرق شدن ، هردو . و مضمون بيشتر كلمات امير مؤمنان ( ع ) كه در خطبههاى نهج البلاغه و غير آن وارد شده است مراد ، دو خرابى اوّلى است كه در زمان عباسيان بوقوع پيوسته است همچنانكه همهء مورّخان آن را ذكر كردهاند . و مقصود بخشى ديگر از فرمايشات آن حضرت ، خرابى نوع سوّم بواسطهء فرورفتن زمين است كه از جمله علامتها و نشانههاى ظهور حضرت مهدى ( ع ) خواهد بود .
هامش
( 1 ) - نهر كوچكى كه از دجله جدا شده است .