دو دستور بزرگ
به عقيدهء شيعه امر به معروف يا دعوت به سوى نيكيها و هدايت به سوى حق و فضيلت و نهى از منكر يا مبارزهء با بديها و گمراهيها ، جزء مهمترين و عاليترين دستورات اسلامى است كه عقل و شرع در لزوم آن هماهنگ هستند . « 1 »
هامش
( 1 ) . بعضى از دانشمندان معتقدند كه اين دو دستور بزرگ اسلامى تنها جنبه « تعبدى » دارد و در لزوم آن از نظر دليل عقل ترديد كردهاند ، زيرا معتقدند انجام كارهاى خوب و ترك كارهاى بد به حكم اجبار و الزام ( كه يكى از مراحل امر به معروف و نهى از منكر است ) فضيلتى محسوب نمىشود كه عقل حاكم به لزوم آن باشد يعنى اگر كسى به حكم اجبار دروغ نگويد و ظلم نكند و حقوق ديگران را ادا نمايد فضيلتى براى او نيست . ولى اين سخن صحيح نمىباشد زيرا :
بايد توجه داشت كه كارهاى نيك و بد معمولًا داراى دو جنبه است : « جنبه فردى » و « جنبه اجتماعى » . مسأله فضيلت بودن عمل ، مربوط به جنبهء فردى آن است كه در حال اجبار و الزام از بين مىرود ، ولى مصالح اجتماعى و جنبههاى عمومى عمل در هر حال محفوظ است ، ترك دروغ و ظلم و اداى حقوق ديگران اثر اجتماعى خود را در همه حال دارد خواه از روى اختيار و انگيزهء معنوى و كمال اخلاقى سر بزند و يا از روى اجبار و اكراه ، و از آنجا كه مصلحت فرد نيز از مصلحت اجتماع جدا نيست ، منافع آن به همان فرد نيز باز مىگردد ، بنابراين نبايد ترديد نمود كه اين دو دستور بزرگ كه به منظور حفظ اجتماع و نظم آن تشريع شده پيش از آنكه جنبهء شرعى داشته باشد ، جنبهء عقلانى دارد