هر يك از اين اقسام ، احكام و بحثهاى فراوانى دارد كه در كتابهايى كه در اين زمينه نوشته شده ، تشريح گرديده است . من تعدادى از كتابهاى دانشمندان اهل سنّت را كه در موضوع حج نگاشتهاند مطالعه كردهام ، در غالب مسائل حج با كتابهاى دانشمندان شيعه موافق است ، تنها در موارد معدودى با هم اختلاف دارند .
تاريخ تشيّع ، و مطالعهء حالات شيعه در گذشته و حال ، به خوبى نشان مىدهد كه آنها همواره اهميّت خاصى به حج مىدادند ، و همه ساله هزاران نفر از آنها به افتخار انجام اين فريضهء بزرگ اسلامى به مكّه نايل مىشدند ، با اينكه انواع خطرات و ناراحتيها از ناحيهء كسانى كه اموال و حتى خون آنها را بر خود مباح مىدانستند در انتظار آن بود ! ولى هيچ يك از اين مشكلات طاقت فرسا آنها را از انجام اين فريضهء بزرگ باز نمىداشت ، در اين راه قربانيها دادند ، و از هر گونه بذل جان و مال دريغ ننمودند ، عجبا ! با اين همه باز مىگويند اينها مىخواهند اساس اسلام را در هم بكوبند ! !
6 . جهاد
( جهاد اكبر و جهاد اصغر )
جهاد مهمترين سنگ زير بناى اسلام و ستون اصلى اين خيمه است ، جهاد است كه كاخ اسلام را برپا داشته و آن را گسترش داده است .
اگر جهاد نبود ، اسلام اين آيين نجات بخش و مايهء رحمت و بركت براى مردم جهان نبود . جهاد چيزى جز ايستادگى در برابر تجاوز دشمن و مقاومت در مقابل ظلم و فساد ، و بذل جان و مال وفداكارى در اين راه نيست .
به عقيدهء شيعه جهاد بر دو قسم است : جهاد اكبر و جهاد اصغر .
« جهاد اكبر » همان مقاومت در برابر دشمن داخلى يعنى هوا و هوسهاى سركش ، و مبارزه با صفات پست و انحرافات اخلاقى ، مانند : جهل ، ترس ، ظلم ،