آخر القرآن نزولا فاحلوا حلالها وحرموا حرامها ) يعنى سوره ء مايده آخر قرآنست از روى نزول پس خلال دانيد حلال اين سوره را و حرام دانيد حرام او را ، وشيخ ابو على طبرسى رحمه الله در مجمع البيان دو قول ديگر در آيت مذكوره نقل كرده :
يكى آن كه آيت بر ظاهر خود است ومنسوخ نيست و اين قول بعضى مخالفين است مثل داود وپوشيده نيست كه اين مخالف اجماع است ( 1 ) ومنافى روايت سليمان بن بريده كه مذكور شد .
دويم آن كه مراد از آيت عموم ومكرر نيست بلكه مراد همين است كه وضوء واجبست از براى نماز فى الجمله و واجب نيست ( 2 ) كه از براى غير نماز بنا بر آن كه روايت كرده اند از رسول خدا كه هر گاه تفض وضوء مىكرد اجتناب مىفرمود از جميع عبادات حتى كه جواب سلام نمىداد تا آن كه وضوء مىساخت پس سلام مىداد تا آن كه اين آيت نازل شد ( 3 ) و بعضى گفته اند كه صيغه ء امر اينجا بمعنى ندبست نه وجوب بنا بر آن كه در بعضى روايات واقع شده كه ( الوضوء على الوضوء نور على نور ) يعنى وضوء بر بالاى وضوء نور است و اين قول به غايت ضعيف است زيرا كه تحقيق آنست كه صيغه ء امر موضوع است از براى
هامش
( 1 ) تحقق اجماع در مورد بحث معلوم نيست ورواية سليمان دلالت بر نسخ نمىكند تا اين كه ظاهر آيه ء شريفه منافى با روايت باشد و مراعات توافق اقوال با آيه لزوم ندارد بلكه اقوال بايد موافق با آيه باشد .
( 2 ) از آيه ء شريفه عدم وجوب وضوء از براى غير نماز استفاده نمىشود چون كه آيه در بيان اشتراط صحت نماز با وضوء نه انحصار وضوء به نماز است .
( 3 ) جواب سلام از قبيل عبادت به خدا نيست كه مشروط به طهارت باشد بلكه جواب تحية است و روايت مخالف سنت مىباشد بايد طرح شود وعلاوه جواب سلام تحية فورى است بخلاف مفاد روايت .