وبرين تقدير اذكر چنان كه مشهور است در مثل اين مقام كافى نيست بلكه ناچار است از تقدير فعل ديگر كه ماضى باشد تا متعلق او بتواند بود يعنى اذكر حادثه ء وقعت اذ قال ابراهيم يعنى ياد كن حادثه را كه واقع شد در زمانى كه گفت ابراهيم وقول او ( آمِناً ) بمعنى متصف با منست چنان كه ظاهر است وبرين تقدير اسناد امن به شهر مجاز عقلى باشد از قبيل اسناد فعل به مكان مثل نهر جار يعنى جوى روان وتواند بود كه بمعنى صاحب آمن باشد وبرين تقدير حقيقت عقلى باشد .
ومراد از امنيت مكه امنيت صيد اوست از كشتن و گرفتن و درخت او را شكستن وساكنان او از قهر و غضب خداى تعالى چنان كه مرويست از امام صادق عليه السّلام .
يا امنيت اوست از قحط وتنگى با آن كه وادى غير ذى زرع است .
ومراد از ثمرات ميوه هاست چنان كه متبادر است ومرويست از امام باقر عليه السّلام .
يا محبت دلهاى مردم چنان كه مرويست از امام صادق عليه السّلام پس بر تقدير اول دعاء مذكور دعاست به رفاهيت وگشادگى معيشت اهل مكه و بر تقدير ثانى دعاست به كثرت شوق وشدت اخلاص مردم به مكه .
و بر هر تقدير مستجاب شده بر وجه اكمل چنان كه مشاهد است .
وقول او ( ومَنْ كَفَرَ ) مشعر است به آن .
وقول او ( مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ ) بدل بعض است از اهله وتخصيص دعاء به مؤمنان جهة محبت ايشانست و بعضى كافران .
وقول او ( قال ) استينافست جهت جواب سؤال از كيفيت اجابت خداى تعالى دعاى ابراهيم ( ع ) را . وقول او ( ومَنْ كَفَرَ ) مبتداست متضمن معنى شرط
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 421
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٤٢١