بازگشتى و اين نوع فصل خطاب در كلام مصنفان شايع است و احتمال دارد كه عطف بيان يا بدل باشد از بيت عتيق جهت تعظيم او وتميز او بر وجه اكمل چنان كه از اسم اشارت بعيد مستفاد گردد مثل قول او ( ذلِكَ الْكِتابُ ) ليكن وقف مطلق ( 1 ) بر قول او ( بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ ) آبى است از آن و ( حرمات ) جمع حرمتست و حرمت خداى تعالى آن چيزيست كه محترم ومعظم باشد نزد او و جايز نباشد شكست او و جميع او امر ونواهى وتكاليف شرعيه ازين قبيل است پس احتمال دارد كه مراد مطلق تكاليف شرعيه باشد و احتمال دارد كه مراد تكاليف متعلق به حج باشد به قرينه ء مقام ليكن اول ظاهرتر است زيرا كه جمع مضاف به معرفه مفرد عموم است .
ومراد از تعظيم آنها اعتقاد حقيت آنهاست وعدم جواز مخالفت آنها و بعضى گفته اند كه حرمات خداى تعالى پنج است : بيت حرام و مسجد حرام وبلد حرام و شهر حرام ومحرم و خير در قول او ( خَيْرٌ لَهُ ) مىتواند بود كه صفت مشبهه باشد بمعنى نيكو ومىتواند بود كه اسم تفضيل باشد بمعنى نيكوتر بتقدير من و اول نيكوتر است لفظا و معنى .
ومراد از انعام چهار پايان مأكول اللحم است مثل شتر و گاو و گوسفند ومراد از ( ما يُتْلى عَلَيْكُمْ ) آنست كه حرام گردانيده شده از چهار پايان مذكور در
هامش
( 1 ) علامت وقف ( ق ) در مصاحف در بالاى ( ذلك ) نوشته شده است نه در بالاى العتيق و با اين حال اعتبار در صحت وقف مراعات صحت معنى است نه ترتيب شيخ ابو جعفر سجاوندى واصح از همه ء وجوه اينست كه كلمه ء ذلك اشاره است بر احكام ومناسك حج به اين معنى ذلك اى هكذا امر الحج والمناسك وقوله ( ومَنْ يُعَظِّمْ ) كلام مستقل است و هيچ محذورى نيست .