يعنى اى گروه مؤمنان ضايع و بى اعتبار مگردانيد علامتهاى عبادت خداى تعالى را در حج و نه در شهر الحرام را و نه حيواناتى را كه مىرانند جهت ذبح در حج و نه چيزهائى را كه بر گردن آن حيوانات مىبندند و نه جماعتى را كه قصد كننده خانه محترمند يعنى كعبه كه مىطلبند زيادتى روزى را از پروردگار خود خشنودى را ازو هر گاه كه بيرون آييد از احرام پس شكار كنيد و بايد كه نيندازد شما را شدت دشمنى جماعتى از جهت آن كه منع كردند شما را از جهت درآمدن مسجد الحرام در روز حديبيه وايشان اهل مكه بودند در اين گناه كه ظلم كنيد بر ايشان .
بعضى مفسران گفته اند كه سبب نزول اين آيت آن بود كه حطم بن هندى بكر با جمعى به مدينه آمدند و مردم خود را در بيرون مدينه گذاشته تنها نزد رسول خدا صلَّى الله عليه وآله وسلَّم رفت وگفت بچه چيز مىخوانى مردم را آن حضرت فرمود كه مىخوانم مردم را به آن كه گواهى دهند كه خدا يكيست و به آن كه نماز بگذارند وزكاة مال بدهند حطم گفت اين نيكوست پس مهلت ده مرا تا با مردم خود مشورت كنم شايد كه مسلمان شوم و پيغمبر صلَّى الله عليه وآله وسلَّم گفته بود مر اصحاب را كه امروز كسى خواهد آمد كه سخن كند به زبان شيطان پس چون حطم بيرون رفت از نزد پيغمبر صلَّى الله عليه وآله وسلَّم آن حضرت فرمود كه بتحقيق درآمد با روى كافر و بيرون رفت به عزيمت بىوفايى پس بگذشت به چهار پايان مدينه كه در صحرا مىچريدند وراند آنها را وبرد و در سال ديگر به حج آمد و همان چهار پايان را هدى وتقليد كرده بود پس خواست رسول خدا صلَّى الله عليه وآله وسلَّم كه جهت گرفتن چهار پايان مدينه كسى نزد حطم فرستد پس اين آيت نازل شد .
ومراد از احلال اشياء مذكوره هتك حرمت ايشانست وضايع گردانيدن
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 407
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٤٠٧