گوشتهاى اين شتران و نه خونهاى ايشان و ليكن مىرسد به رضاى خداى تعالى پرهيزكارى از شما هم چنان كه مذكور شد مسخر ومغلوب گردانيد خداى تعالى اين شتران را از براى شما تا آن كه به بزرگى ياد كنيد خداى تعالى را بر آن چه هدايت كرد شما را به آن ومژدگانى ده نيكوكاران را .
بدان كه بعضى مفسران گفته اند كه سبب نزول اين آيت آن بود كه اهل جاهليت هر گاه شتر قربانى مىكردند از براى خداى تعالى خون آن را بر كعبه مىماليدند مسلمانان نيز خواستند كه چنين كنند پس اين آيت نازل شد جهت نهى ايشان ازين فعل .
و ( بدن ) جمع بدنه است يعنى شتر ناقه و اصل او بدن است به ضمير چنان كه در بعضى قرائتها واقع شده مثل خشب كه جمع خشبه است و نصب بدن به عامل مضمر على شريطة التفسير است يعنى چون ( جعلنا البدن جعلناها لكم ) ولكم مفعول ثانى جعلناست و من شعائر الله حال از بدن يا عكس .
وقول او ( لَكُمْ فِيها خَيْرٌ ) استينافست يا حال ديگر است از بدن ولكم فيها در اين جمله همان دو احتمال دارند كه لكم و من شعائر الله داشتند در جمله ء اول .
ومراد از خير فوايد ومنافع دنيويه است كه از ناقه حاصل شود مثل شير و گوشت و سوارى و غير آن يا فوايد دنيويه واخرويه است كه مرتب شود بر قربانى كردن او در حج .
وفاء در ( فَاذْكُرُوا اسْمَ الله ) از براى تفريع است .
ومراد از ذكر اسم خداى تعالى بر سر آن شتران قربانى آنست كه در وقت نحر ايشان بگويند ( بسم الله والله اكبر اللهم منك ولك ) .
وقول او ( صَوافَّ ) حالست از ضمير ( عليها ) يعنى در حالتى كه ايستاده اند آن
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 381
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٣٨١