گروهى از مسلمانان يا بنا بر آن كه مشتمل است بر چند آيت بينة مثل فرو رفتن قدمهاى ابراهيم عليه السّلام در او وظهور قدمهاى او وتأثير قدمهاى او در بعض اجزاى آن سنگ نه در بعض ديگر و در بعض سنگها نه در بعض ديگر و غير آن و بر هر تقدير مجاز مىباشد با قرينه ء واضحه و در صحت وحسن آن سخنى نيست بلكه ابلغ است از حقيقت ومىتواند بود كه قول ( ومَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً ) معطوف باشد بحسب معنى بر قول او مقام ابراهيم واشارت باشد به آيت بينه ء ديگر .
ومراد از آيات ما فوق واحد باشد ومىتواند بود كه به ميان آيات ديگر متروك شده باشد از جهت اعتماد بر شهرت وظهور آن ليكن اين دو احتمال ضعيف است و دور نيست كه مقام ابراهيم عطف بيان يا بدل الذي ببكة باشد .
ومراد از آن مجموع مسجد الحرام باشد چنان كه حديث سابق مؤيد آنست ومراد از مقام ابراهيم نيز مجموع مسجد الحرام باشد زيرا كه مقام بودن جزء مستلزم مقام بودن كل است و ظاهر آنست كه قول او ( ومَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً ) ( 1 ) عطف است بر قول او ( إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ ) تا آخر نه بر قول او ( هُدىً لِلْعالَمِينَ ) و نه بر قول ( فِيهِ آياتٌ بَيِّناتٌ ) و اخبار باشد از اجابت دعاى ابراهيم عليه السّلام كه گفت ( رَبِّ اجْعَلْ هَذَا الْبَلَدَ آمِناً ) يعنى اى پروردگار من بگردان اين شهر را جاى امن چنان كه جاى ديگر فرمود ( أَولَمْ يَرَوْا أَنَّا جَعَلْنا حَرَماً آمِناً ) يعنى آيا نديدند آن كه ما
هامش
( 1 ) فى الكافي ج 4 ص 226 على بن ابراهيم عن ابيه عن ابن محبوب عن عبد الله بن سنان عن ابى عبد الله ( ع ) قال : سألته عن قول الله عز وجل ( ومَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً ) البيت عنى أم الحرم قال : من دخل الحرم من الناس مستجيرا به فهو آمن من سخط الله و من دخله من الوحش والطير كان آمنا من ان يهاج او يؤذى حتى يخرج من الحرم .