شده و بنا كردند او را جمعى از عرب از قبيله جرهم بعد از آن خراب شد پس بنا كردند او را عمالقه بعد از آن خراب شد و بنا كردند او را قريش .
ومروريست از امام صادق عليه السّلام كه گفت خداى تعالى فرستاده كعبه را از بهشت وبود درى به غايت سفيد بعد از آن بالا برد او را خداى تعالى به آسمان وماند اصل او و آن در نهاده شده است در آسمان در برابر اين خانه كه حالا هست در مىآيند در اين خانه هر روز هفتاد هزار فرشته و هر گز مكرر در نمىآيند پس امر فرمود خداى تعالى ابراهيم واسماعيل عليهما السلام را به بنا كردن اين خانه بر ستونهايى كه دارد .
ومىتواند بود كه مراد از اوليت اوليت بحسب شرف باشد يعنى شريفترين خانه ها كعبه است وقول او ( مُبارَكاً ) حال است از فاعل فعل محذوف كه ببكة متعلق است به آن و آن استقر است و بودن او حال از فاعل ( وضع ) بعيد است .
ومراد از بركت او كثرت خير است كه حاصل مىشود حاجيان را ومعتكفان را در او به اعتبار ثواب وفوايد آخرت يا به اعتبار مال ومنال دنيا بحسب عادت وقول او فيه آيات بينات جمله ء مستأنفه است گويا سايلى سؤال كرده كه چرا اين خانه سبب هدايت عالميانست پس جواب فرمود كه از جهت آن كه در او دليلهاى روشن است بر حقيت او مثل هلاك اصحاب فيل وجمع شدن آهو با سگ در او بى آن كه سگ تعرض كند به آهو وآهو بترسد از سگ والفت ومؤانست كبوتر حرم با مردم .
و آن كه مرغان بر بام او نمىنشينند وقول او ( مَقامُ إِبْراهِيمَ ) بدل يا عطف بيان آيات بيناتست بنا بر مبالغه و تعظيم مقام ابراهيم اگر چه يك آيت بينة است به منزله ء چند آيات مثل قول خداى تعالى ( إِنَّ إِبْراهِيمَ كانَ أُمَّةً ) يعنى به درستى ابراهيم عليه السّلام بود
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 333
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٣٣٣