كتاب سيبويه .
و وجوب حج اسلام فورى است بقول اصحاب ما چنان كه ظاهر حديث ( 1 ) نبوى صلَّى الله عليه وآله وسلَّم كه ( و من وجب عليه حج فلم يحج فليمت يهوديا او نصرانيا ) يعنى كسى كه واجب شود بر او حج و بى تعلل حج را به جا نياورد پس بايد كه بميرد جهود يا ترسا دالست بر آن وقول او الناس جمع محلى بلام است دلالت مىكند بر عموم ذكور واناث وخناثى ليكن مخصص است به مخصص منفصل به مكلفان آزاد وقول او ( مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا ) بدل بعض است از آن ومخصص متصل است كه دلالت كند بر تخصيص وجوب حج بر مكلفان كه استطاعت آن دارند .
ومراد از استطاعت ، استطاعت مالى وبدنى است به اين معنى كه قادر باشد بر زاد وراحله ونفقه ء رفتن وآمدن خود زياده بر ما يحتاج اصلى ونفقه ء عيال واجب النفقه ء خود تا زمان برگشتن و وقت گنجايش آن داشته باشد كه حج دريابد وسالم باشد از مرض مانع سفر و از خوف مضرت مالى وبدنى در راه
هامش
( 1 ) اين حديث نبوى مثل احاديثى است كه مسندا از ائمه ء اطهار عليهم السّلام رسيده است چنانچه در كافى ج 4 ص 268 روايت كرده از ابو على الاشعرى از محمد بن عبد الجبار از صفوان بن يحيى از ذريح المحاربي از حضرت ابو عبد الله ( ع ) كه فرمود هر كسى بميرد در حالى كه حجة الاسلام را به جا نياورد در حالى كه از حج فقر و مرض وسلطان جابر مانع نبوده باشد بايد بميرد يهودى يا نصرانى .
و همچنين روايت كرده بسند خود از ابى بصير گويد از حضرت ابا عبد الله ( ع ) سؤال كردم از قول خدا ( ومَنْ كانَ فِي هذِهِ أَعْمى فَهُوَ فِي الآخِرَةِ أَعْمى وأَضَلُّ سَبِيلًا ) : الاسراء : 74 ) پس فرمود اين آيه در خصوص كسى است كه بتأخير بياندازد حج را ( يعنى حجة الاسلام ) را تا اين كه مرگ وى را درك نمايد .
و اخبار بسيارى در اين باب وارد شده همگى دلالت دارند بر وجوب فورى حج .