مفرد در كتاب مجرد تفنن در عبارتست يا اشارت به كثرت ملائكه و پيغمبران وقلت كتب سماويه نسبت به ايشان وضمير ( على حبه ) ظاهر آنست كه راجع باشد بمال به سبب قرب ويعنى با دوستى مال وبخل آن ( و دور نيست ) كه راجع باشد به خداى تعالى به دوستى خداى تعالى و از روى اخلاص يا به ايتاء مال يعنى با دوستى دادن مال وبطيب خاطر ومؤيد تفسير اولست آن كه در بعض روايات آمده كه گفت رسول خدا صلَّى الله عليه وآله وسلَّم افضل صدقه آنست كه تصدق كنى در حالى كه تن درست باشى وبخل باشى واميد زندگانى داشته باشى وبترسى از احتياج و تأخير نكنى تا آن زمان كه جان به حلق رسد پس به گويى كه اين چيز را به فلان دهيد و اين چيز را به فلان ، ومراد از ( ذوى القربى ) صاحبان قرابت آن كس است يا صاحبان قرابت پيغمبر صلَّى الله عليه وآله وسلَّم بر وفق قول خداى تعالى : ( قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى ) .
چنان كه مرويست از امام باقر و امام صادق عليهما السّلام ( ويتامى ) جمع يتيم است ويتيم صغير را گويند كه پدر ندارد ومراد از سايل طالب صدقه است مطلقا يا گدايان طالب طعام و در بعض احاديث وارد شده كه ( للسائل حق وان جاء على فرس ) يعنى هر طالب صدقه را حق هست بر مردم و اگر چه بيايد سوار بر اسب و تحقيق معنى مساكين وابن السبيل وفى الرقاب ، در تفسير آيت ديگر مذكور خواهد شد إن شاء الله تعالى ، واتفاق كرده اند مفسران در آن كه مراد از ايتاء زكات زكات واجبست و اما ايتاء مال احتمال دارد كه مراد ازو عامتر باشد از تصدقات واجبه ومندوبه و احتمال دارد كه عامتر باشد از زكات واجب و باقى حقوق واجبه مثل نفقه بر واجب النفقه ونذور وكفارات و احتمال دارد كه حقوق واجبه غير زكات باشد .
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 280
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٢٨٠