است كه افطار كند در حضر در گناه ومخفى نماند كه ايام اگر چه جمع مذكر است ليكن جمع مذكر غير عاقل است و جايز است در ضميرى كه راجع باشد به جمع مذكر غير عاقل آن كه ضمير واحده ء مؤنث باشد يا ضمير جمع مؤنث مثل ( ايام مضت ومضين ) بخلاف جمع مذكر عاقل به واو ونون كه ضمير راجع به او ضمير جمع به واو است وبس مثل المسلمون جاء واو بخلاف جمع مذكر عاقل به غير واو ونون كه ضمير راجع ياء وضمير واحده ء مؤنث است يا ضمير جمع به واو مثل ( الرجال جاءت وجاؤا ) چنان كه در علم نحو مقرر است ازين جهت صفت ايام در اين مقام معدودات واقع شد واخر كه هر دو جمع مؤنثند و ظاهر آنست كه مراد از قول او ( يُطِيقُونَهُ ) آن باشد كه طاقت روزه دارند وعذرى كه سبب افطار شود ندارند وبرين تقدير اين آيت منسوخ باشد بقول او ( فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ ) چنان كه تفسير او بيايد و اين قول جمهور مفسرانست .
چنان كه گفته اند اين بود حكم روزه ء ماه رمضان در اول اسلام بنا بر آن كه روزه ء ماه رمضان بر مردم صعب بود به جهت آن كه عادت ايشان نبود پس مخير شدند ميان صوم و افطار بعد از آن تخيير منسوخ شد ومىتواند بود كه مراد آن باشند بعد از آن عارض شود حالتى كه به سبب آن طاقت صوم نماند ايشان را غير مرض و سفر مثل كبر سن وعطاش و غير آن و اين تفسير اگر چه مستدعى تقدير جمله است معطوف بر يطيقونه مثل ( لم يصبهم ما يمنع طاقتهم له ) ليكن برين تقدير آيت منسوخ نباشد و اصل عدم نسخ ( 1 ) است پس اين احتمال اولى است
هامش
( 1 ) محكم بودن آيه ء شريفه ( وعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ ) وبطلان قول به نسخ ومراد از آيه چيست را ، در كتاب اثبات الايات ( ج 1 ص 64 ) مشروحا بيان كرده ايم .