خَيْراً فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ وأَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ ) ( 184 )
يعنى روزه داريد چند روز شمرده شده پس كسى كه باشد از شما بيمار يا مسافر پس واجبست برو روزه چند روز ديگر بدل آن روزها كه مريض بوده يا مسافر از ايام معينه روزه وواجبست بر آن كسان كه طاقت ايشان وفا كند به روزه داشتن وعذرى ندارند كه سبب افطار شود مثل مرض و سفر اگر افطار كنند عوضى از براى هر روزى كه افطار نموده اند مقدار خوردنى يك مسكين و آن نيم صاع است يعنى دو مد .
و بعضى گفته اند يك مد پس كسى كه زياده كند در عوض آن افطار برين مقدار پس آن بهتر است مر او را از روى ثواب و آن كه بى عذر روزه داريد بهتر است مر شما را از روى ثواب از آن كه افطار كنيد و عوض بدهيد اگر باشيد كه مىدانسته باشيد فضيلت روزه وكثرت ثواب او را .
بدان كه قول او أياما منصوبست به عامل مقدر كه دلالت مىكند بر وقول او ( كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ ) وتقدير آنست كه ( صوموا أياما ) يعنى روزه داريد چند روز ( و آن كه صاحب كشاف ) گفته كه منصوبست بلفظ صيام مذكور يعنى فرض گردانيده شده است بر شما روزه داشتن در چند روز چنان كه گويى ( نويت الخروج يوم الجمعه ) يعنى قصد كردم بيرون آمدن را در روز جمعه ( ضعيف است ) از دو وجه ( يكى ) آن كه لازم مىآيد فاصله با جنبى بسيار ميان عامل و معمول و آن جايز نيست مطلقا به تخصيص در مصدر كه ضعيف است در عمل ( دوم ) آن كه عمل مصدر معرف بلام قليل الوقوع است در كلام فصحاء نزد جمهور نحاة ونزد بعضى جايز نيست اصلا مگر آن كه گويند كه آن چه مذكور شد در غير معمول ظرفست و در ظروف توسعه هست كه در غير آن نيست بنا بر آن كه در ايشان ادنى رايحه از فعل كافيست ولهذا تقديم معمول مصدر برو جايز
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 259
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٢٥٩