به سبب اجتماع مردم بر او در اين روز و بعضى گفته اند كه اهل مدينه جمع شدند پيش از هجرت و پيش از نزول سوره ء جمعه وگفتند مر جهودان را روزيست كه جمع مىشوند در او ، و آن روز شنبه است وترسايان را روزيست كه جمع مىشوند در آن ، و آن روز يكشنبه است پس بايد كه ما را روزى باشد كه اجتماع كنيم بذكر خدا در او پس اختيار كردند روز آدينه را وجمع شدند در اين روز نزد سعد بن زراره و دو ركعتى نماز كردند ونام كردند .
اين روز را يوم الجمعه . به سبب اجتماعى كه واقع شد در او و اين اولين جمعه بود كه منعقد شد در اسلام .
بعد از آن پيغمبر صلَّى الله عليه وآله وسلَّم مهاجرت فرمود از مكه به مدينه و در روز آدينه كه از قبا به مدينه مىرفت چنان كه سابقا مذكور شد در آن اثناء در وقت نماز جمعه ، نماز جمعه را به جماعت گزارد و اين اولين جمعه اى بود كه رسول خدا صلَّى الله عليه وآله وسلَّم به جاى آورد .
ومراد از سعى رفتن است مطلقا ، نه رفتن بشتاب چنان كه متبادر است بنا بر آن كه ثابت شده است كه مستحب آنست كه به سكينه و وقار روند به جانب مصلى جهت نماز جمعه .
و بعضى گفته اند كه مراد از سعى شتاب كردنست در توجه به جانب مصلى يعنى بىگاه رفتن نه شتاب كردن به قدمها در رفتن .
و بعضى گفته اند اولين بدعتى كه در اسلام حادث شد بىگاه رفتن بود به مصلى جهة نماز جمعه .
ومراد از ذكر خداى تعالى نماز جمعه است يا خطبه و ظاهر آنست كه ذكر خداى تعالى عامتر است از نماز وخطبه زيرا كه هر دو مشتملند بر ذكر خداى تعالى ووجه تعبير بذكر الله تنبيه است بر آن كه مقصود از ايشان ذكر خداى
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 218
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٢١٨