كه خدائى هست كه شب و روز را به قدرت كامله ء خود چنين خلق كرده يا خواهد كه شكر نعمت خداى تعالى را به جاى آورد .
بدان كه ( خلفة ) صيغه ء نوع است مثل ركبة وجلسة يعنى از پى در آمدن كه آن چه در يكى فوت شود در ديگرى تدارك آن توان نمود بحذف مضاف بمعنى ذوى خلفة .
يعنى صاحبان اين نوع از پى درآمدن وازين جهت استدلال كرده اند فقهاء به اين آيت بر جواز قضاى نماز روز در شب و قضاى نماز شب در روز .
ومخفى نماند كه خلفة احتمال دارد كه به معنى نوع اختلاف باشد برين وجه كه يكى را روشن و محل كسب معاش گردانيده و ديگرى را تاريك و محل آرام و قرار بحذف مضاف يا بمعنى مختلفين چنان كه جوهرى ايراد نموده پس اولى آنست كه اين مسأله را بدليل ديگر اثبات كنند و بايد دانست كه قضاء در عرف شرع عبارت از آنست كه عبادتى كه در وقت معينش فوت شده باشد مثل او را در وقت ديگر به جاى آورند و در وجوب قضاى نماز واجب كه در وقتش فوت شده باشد نزاعى نيست بنا بر حديث صحيح نبوى صلى الله عليه وآله كه فرمود ( من فاتته فريضة فليقضها كما فاتته ) يعنى هر كس كه فوت شده باشد ازو فرضى مثل نماز و روزه و غير آن در وقتش پس بايد كه قضاء كند او را بعد از وقت هم چنان كه فوت شده است از و ليكن خلافست در آن كه رعايت ترتيب در نمازهاى فايته واجب هست يا نى ؟
اكثر اصحاب ما برآنند كه ترتيب مطلقا واجبست و اگر ترتيب را فراموش كرده باشد آن مقدار نماز قضا بايد كرد كه متعين شود كه ترتيب مؤدى شده و بعضى گفته اند كه در اين صورت وجوب ترتيب ساقط است ونيز اجماع است علماء را در آن كه نمازى كه در حضر فوت شده واجبست اتمام در قضاى آن ليكن خلافست
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 209
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٢٠٩