براى عهد است اشارت بذكر خداى تعالى كه بتقريب ذكر نماز فايت واقع شود بنا بر آن كه ذكر نماز فايت متضمن ذكر خداى تعالى است ( 1 ) ومخفى نماند كه قول او ( إِنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ ) اظهار حال ساعت قيامتست بر سبيل اجمال .
پس ظاهر آنست كه مراد از قول او ( أَكادُ أُخْفِيها ) آنست كه نزديكست كه پنهان گردانم ساعت قيامت را مطلقا يعنى ظاهر نگردانم او را به هيچ وجه نه بر سبيل اجمال و نه بر سبيل تفصيل و بعضى از ارباب لغت همزه ء اخفاء را بمعنى ازاله داشته اند مثل اشكاء بمعنى ازاله ء شكايت يعنى نزديكست كه زايل گردانم خفاء ساعت را مطلقا و ظاهر كنم حال او را بر سبيل اجمال و تفصيل وقول او ( لِتُجْزى كُلُّ نَفْسٍ بِما تَسْعى ) متعلق است به أخفاها يا به أكاد يا به آتيه يا به همه بر سبيل تنازع يعنى فايده ء آمدن قيامت وحكمت در اخفاى او وقرب اخفاء او آنست كه هر كس به جزاى عمل خود برسد بطريق استحقاق وازين جهت استدلال كرده اند فقهاء به اين آيت بر آن كه جايز نيست نيابت در عبادات واجبه ء بدنيه در حال حيات و اختيار مثل طهارت وصلاة وصوم و غير آن زيرا كه فعلى كه از نايب كسى واقع شود از سعى و عمل آن كس نيست ( 2 ) پس او را در آن عمل
هامش
( 1 ) اين توجيه از قبيل اكل از قفا محسوب است بلكه ظاهر آيه ء شريفه امر به اقامه ء نماز است براى ياد كردن خدا از جهت اضافه ء ذكر به ضمير ياء متكلم وحده .
وقول پيغمبر ( ص ) فليصلها اذا ذكرها قرينه ء صارفه از ظهور آيه ء شريفه نمىباشد .
( 2 ) آيه ء شريفه در مقام بيان علت اتيان ساعت است كه حكمت آوردن روز قيامت ومخفى داشتن وقت آن را جزاء دادن هر كس است در مقابل اعمالى كه او سعى كرده است و اما عمل نايب فايده مىدهد به منوب عنه يا نه آن باب ديگر است از آيه چيزى نفيا واثباتا راجع به صحت نيابة وعدم آن مستفاد نمىشود از جهت اين كه اثبات شيئى نفي