يعنى و هر گاه بخوانيد اى مؤمنان بسوى نماز يعنى اذان نماز بگوييد فرا گيرند كافران آن اذان را هزله بازى اين عمل شنيع ايشان به سبب آنست كه ايشان گروهىاند كه ادراك نمىكنند چيزى را ( 1 ) بدان كه مفسران اتفاق كرده اند بر آن كه مراد از نداء بسوى نماز اينجا اذانست واو يا بمعنى ايذانست يعنى اعلام كردن از اذان بفتح همزه بمعنى دانستن نه اذن بكسر همزه بمعنى اجازت دادن مثل امان بمعنى ايمان وعطاء بمعنى اعطاء يا بمعنى تأذين است يعنى اذان نماز گفتن مثل سلام و كلام بمعنى تسليم وتكليم ، خلافست در آن كه سبب مشروعيت اذان چه بود عامه ء مخالفان برآنند كه سبب آن بود كه ابو محذوره در خواب ديد كه بر بالاى ديوار مسجد ايستاده والفاظ مشهوره ء اذان را تكرار مىكند پس بيدار شد و اين خواب را به عرض رسول خدا صلَّى الله عليه وآله وسلَّم رسانيد آن حضرت فرمود كه اين خواب تو وحى است بخوان اين كلام را بر بلال از جهت آن كه او بلند آوازتر است از تو و علماء اهل بيت عليهم السلام برآنند كه اين قول به غايت ضعيف است و روايت كرده اند از اهل بيت عليهم السلام كه گفته اند اذان بطريق مشهور وحى است از خداى تعالى بر زبان جبرئيل عليه السّلام ( 2 ) چنان كه مرويست از منصور بن حازم كه روايت كرد از امام
هامش
( 1 ) در تفسير آيات الاحكام محقق اردبيلى اعلى الله مقامه مرقوم است كه نقل گرديده است كسى از نصارى وقتى كه قول مؤذن ( اشهد ان محمدا رسول الله ) را شنيد گفت در مقام نفرين با آتش بسوزد دروغ گو ( مؤذن ) پس از آن شبى خادمه اش آتشى آورد در حالى كه نصرانى خوابيده بود شراره اى از آتش به خانه افتاد همان شخص و اهل وى به همگى سوختند .
( 2 ) از آيه ء شريفه مستفاد مىشود كه اذان بطريق وحى مشروع گرديده است