لما اسرى برسول ( ص ) فبلغ البيت المعمور و حضرت الصلاة فاذن جبرئيل ( ع ) واقام فقدم رسول الله ( ص ) وصفت الملائكة والنبيون خلف رسول الله ( ص ) يعنى آن هنگام كه شب بردند رسول خدا صلَّى الله عليه وآله وسلَّم را به معراج رسيد به بيت المعمور و وقت نماز درآمد پس اذان گفت جبرئيل عليه السّلام و تكبير فرود آورد پس پيش رفت رسول خدا صلَّى الله عليه وآله وسلَّم جهة نماز وصف كشيدند فرشتگان و پيغمبران در عقب رسول خدا صلَّى الله عليه وآله وسلَّم تا اقتداء كنند به آن حضرت بعد از آن بيان فرمود امام باقر عليه السّلام كيفيت اذان را بر وجهى كه مشهور است وازين دو حديث معلوم مىشود كه مشروعيت اذان واقامت بإعلام جبرئيل عليه السّلام بوده رسول خدا عليه السّلام را يك بار در آسمان و يك بار در زمين و در بعضى روايات آمده كه .
من صلى بأذان واقامة صلى خلفه صفان من الملائكة فان صلى بإقامة لا غير صلى خلفه صف واحد .
يعنى هر كه نماز كند با اذان واقامت ، نماز كنند در عقب او دو صف از فرشتگان پس اگر نماز كند به اقامت بى اذان ، نماز كند در عقب او يك صف از فرشتگان وضمير اتخذوها راجع است بصلوة يا به مناداة كه مصدر ناديتم است وذلك در قول او ( ذلِكَ بِأَنَّهُمْ ) اشارتست به اتخاذ مذكور يعنى گرفتن نماز يا اذان هزل وبازى به سبب آنست كه ايشان بىعقلانند كه حسن نماز و اذان را ادراك نمىكنند وقبح اين فعل خود را نمىفهمند و اختيار اسم اشارت بعيد با وجود قرب مشار اليه اشارت است به بعد او از عقل و تعظيم او در قبح وتحقير او در نظر عقلاء وافراد حرف خطاب با آن كه مناسب ناديتم ذلكم بود به صيغه ء جمع تنبيه است بر آن كه مقصود بالذات از خطاب جمع نيز خطاب پيغمبر است ومخفى نماند كه آيت مذكوره دلالت مىكند بر مشروعيت اذان واستحباب او بحسب ظاهر .
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 165
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص١٦٥