از نماز كردن در آن مسجد مطلقا ومبالغه نموده در آن كه مسجدى كه بناى او بر قصد تقوى وعبادت خداى تعالى واقع شده اولى است به آن كه پيغمبر صلَّى الله عليه وآله وسلَّم نماز كند در او خلافست ميان مفسران كه اين مسجد كدام است بعضى گفته اند كه مسجد قباست و بعضى گفته اند كه مسجد پيغمبر صلَّى الله عليه وآله وسلَّم است در مدينه وقول اول اقرب وانسب است به سبب نزول واوفق است بما بعد اين آيت كه نازل است در مسجد قبا بروايت اهل بيت عليهم السلام و آن قول اوست ( فِيهِ رِجالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا ) إلى آخره چنان كه گذشت .
و كلمه ء من در ( مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ ) من ابتدائيست بنا بر مذهب مختار كه من ابتداى بر زمان نيز داخل شود چنان كه مذهب كوفيين است خلاف مر بصريين را كه گويند مخصوص غير زمان است يعنى از روز اول كه شروع كرده اند در بناى او تا روز فراغ از آن قصد تقوى وعبادت نموده اند ومقصود مبالغه است در حسن نيت وخلوص عقيدت بانيان مسجد قبا در بناى آن ولفظ ( احق ) مىتواند بود كه بمعنى اسم تفضيلى باشد بتقدير من يعنى سزاوارتر است از اكثر مساجد ديگر نه از مسجد ضرار زيرا كه سزاوارى نماز كردن اصلا نيست در او مگر بطريق فرض وتقدير چنان كه گويند زيد اعملست از جدار يا از آن حيثيت كه زمين است با قطع نظر از حيثيت مسجديت ليكن اين هر دو توجيه بعيد است از عبارت واعتبار ومىتواند بود كه بمعنى صفتى باشد مجرد از زيادتى بنا بر آن كه جايز است تجريد افعل تفصيل از معنى زيادتى و استعمال او در معنى اسم فاعل يا صفة مشبه وقتى كه مستعمل شده با يكى از امور ثلثه كه الف ولام ، واضافه ، و من ، است مثل قول خداى تعالى ( وهُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ ) است يعنى آسانست برو چنان كه در محلش مبين شده .
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 161
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص١٦١