الاية السابعة قوله تعالى فى سورة البقرة : ( ومَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَساجِدَ الله أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ وسَعى فِي خَرابِها أُولئِكَ ما كانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوها إِلَّا خائِفِينَ ) ( 114 ) يعنى ستم كارتر از آن كسان كه باز داشتند مسجدهاى خداى تعالى را از آن كه برده شود در آن مسجدها نام خداى تعالى وسعى كردند در خرابى آنها آن جماعت كه مذكور شدند نبوده است ايشان را تواناى آن كه در آيند در آن مسجدها مگر ترسناك .
بدان كه ( من ) اول استفهاميست و من ثانى موصوله يا موصوفه ومراد استفهام انكاريست يعنى نيست هيچ كس ظالمتر از آن كسان كه منع كردند مساجد خداى تعالى را ومنع در لغت به دو معنى مستعمل شود يكى باز داشتن از كارى و ديگرى ندادن چيزى كه ضد اعطاءست يعنى دادن چيزى وبهر دو معنى متعدى شود به دو مفعول ليكن بمعنى ثانى متعدى شود بهر دو مفعول بنفس چنان كه گويى ( منعت زيدا درهما ) مثل ( اعطيت زيدا درهما ) وبمعنى اول متعدى شود به مفعول اول بنفس و به مفعول ثانى به حرف جر چنان كه گويى ( منعت زيدا عن السفر ) و ظاهر آنست كه اينجا مراد معنى اول باشد وبرين تقدير ( ان يذكر ) بتقدير ( عن ان يذكر ) باشد بنا بر آن كه حذف حرف جر از آن قياسى است ليكن متعارف آنست كه منع به اين معنى متعلق شود به فاعل وتعليق او به غير فاعل محتاج است به نكته ء وتواند بود كه نكته در اين مقام تنبيه باشد بر مبالغه ء آن جماعت در منع مسلمانان از ذكر خداى تعالى در مساجد به مرتبه ء كه گوييا كه مساجد را منع كرده اند از آن كه ذكر خدا در ايشان واقع شود ومىتواند كه بر تقدير معنى ثانى ( ان يذكر ) بتقدير مضاف مفعول له باشد يعنى ( كراهية ان يذكر ) ومفعول ثانى منع مقدر باشد مثل ( عن ان يذكر فيها اسمه ) به قرينه ء مفعول له مذكور يا ( عن ان تعمر ) به قرينه ء قول او
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 149
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص١٤٩