و آن كه خداى تعالى به همه چيز از موجودات ومعدومات داناست .
بدان كه وجه تسميه ء بيت الحرام به كعبه آنست كه او مربع است وكعبه مأخوذ است از كعب بمعنى استخوان بلند كه در پشت پاست از جهة آن كه گنجهاى مربع بلند است ووصف بيت به حرام از جهت احترام اوست و يا به سبب آن كه قتال در او حرام است بر قياس مسجد الحرام و همچنين است وصف شهر به حرام .
ومراد از شهر حرام ماه ذى الحجه است يا جنس اشهر حرم كه رجب وذو القعده وذو الحجه ومحرم است .
وهدى جمع هديه است واو چارپاى است كه در حج تعيين كنند جهت ذبح و ( قلايد ) جمع قلاده است واو چيزيست كه در گردن هدى آويزند مثل كفشى كه در او نماز كرده باشند .
وقول او ( الْبَيْتَ الْحَرامَ ) عطف بيان كعبه است ( قِياماً لِلنَّاسِ ) بحذف مضاف يعنى سبب قيام مردم ، مفعول دوم جعل .
وقول او ( والشَّهْرَ الْحَرامَ والْهَدْيَ والْقَلائِدَ ) معطوفاتند بر كعبه كه مفعول اول جعل است يعنى گردانيد خداى تعالى كعبه را و ماه ذى الحجه را وچارپايانى كه مىرانند تا در حج بكشند وقلاده هاى آنها را اسباب قيام مردم به امور دين و دنيا .
اما امور دين از جهت آن كه به اين امور منتظم مىگردد مناسك حج وببعض اينها كه كعبه است انتظام مىيابد كثيرى از عبادات مثل نماز وذبح وطواف وعمره و غير آن .
و اما امور دنيا از جهت آن كه به اشياء مذكوره حاصل مىشود جمعيت خلايق و خريد وفروخت و ساير انواع تجارت ايشان و اين صورت وسيله ء حصول مقاصد ايشان ووجه معاش ورزق ايشان مىگردد وببعض اينها كه كعبه است امن مىشوند
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 134
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص١٣٤