آن كه آمده است ترا علم ببطلان طريقتهاى ايشان به درستى كه تو آن هنگام از جمله ء ستم كاران باشى .
بدان كه لام در ( لَئِنْ أَتَيْتَ ) لام جواب قسم مقدر است يعنى ( والله لئن آتيت ) يعنى سوگند به خداى تعالى كه هر آينه اگر بياورى وقول او ( ما تَبِعُوا قِبْلَتَكَ ) جواب قسم است بحسب لفظ وازين جهت فاء جزا برو داخل نشده و به حسب معنى جزاء شرط نيز هست چنان كه در علم نحو مقرر است .
وباء در بكل آية احتمال دارد كه بمعنى مصاحبت باشد يعنى اگر بيابى اهل كتاب را كه با هر آيتى .
و احتمال دارد كه از براى تعديه باشد چنان كه در ترجمه مذكور شد وقبله ء يهود و نصارى اگر چه مختلف است فاما چون هر دو باطلند حكم يك قبله دارند ازين جهت به صيغه ء مفرد مذكور شدند نه به صيغه ء تثنيه با آن كه قبله اسم جنس است كه صحيح است اطلاق او بر قليل و كثير وقول او ( ولَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْواءَهُمْ ) تا آخر جمله شرطيه است مركب از دو محال بر سبيل فرض وتقدير .
ومراد ازين آيت مبالغه وتأكيد است در حقيقت كعبه وبطلان قبله ء اهل كتاب و قطع طمع پيغمبر صلَّى الله عليه وآله وسلَّم آن را كه اهل كتاب مسلمان شوند وقبله ء آن حضرت را قبول كنند و قطع ايشان را كه پيغمبر صلَّى الله عليه وآله وسلَّم تابع ايشان شود در قبله زيرا كه ايشان اميد داشتند كه آن حضرت تابع قبله ء ايشان باشد ومىگفتند كه اگر ثابت مىبود محمد بر قبله ء ما هر آينه ما اميدوار مىبوديم كه او پيغمبر ما باشد .
و حاصل معنى آيت آنست كه اهل كتاب غايت اصرار دارند بر قبله ء خود به سبب مكابره وعناد و اين موجب شقاوت ايشانست و تو كمال اصرار دارى بر قبله ء خود به سبب حقيت قبله ء تو و اين علامت سعادت تست زيرا كه قبله ء تو
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 127
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص١٢٧