كافران را وقول او ( لِئَلَّا يَكُونَ ) متعلق است به : ( فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ ) يعنى بگردانيد رويهاى خود را به جانب كعبه تا آن كه نباشد منكران مكه و مدينه را بر شما اعتراضى مثل آن كه كفار مكه گويند كه محمد دعوى مىكند بر دين ابراهيم ( ع ) است وحال آن كه قبله ء ابراهيم ( ع ) كعبه بود وقبله او بيت المقدس است ويهود مدينه گويند كه در تورات مذكور است كه محمد به جانب كعبه نماز خواهد كرد بعد از آن كه به جانب بيت المقدس نماز كند پس چرا موافق كلام خداى تعالى عمل نمىكند وقول او ( ولأُتِمَّ نِعْمَتِي عَلَيْكُمْ ) عطف است بر ( لئلا يكون ) .
يعنى فايده ء توجه شما به جانب كعبه وامر شما به آن سه چيز است ( يكى ) دفع حجت منكران مكه و مدينه و ( ديگر ) اتمام نعمت بر شما به تعيين قبله كه پسنديده ء شماست و ( ديگر ) اراده ء راه راست يافتن شما در باب قبله وعبادت شما بسوى كعبه كه مقتضاى حكمت وموافق مصلحت است و ( تواند بود كه ) معطوف باشد بر مقدرى يعنى واخشونى لا حفظكم عنهم ولأتم نعمتى عليكم .
يعنى بترسيد از من تا نگاهدارم شما را از شر كافران و تا تمام گردانم نعمت خود را بر شما به آن كه غالب گردانم شما را بر ايشان و تا راه راست يابيد به عبادات مشتمل بر خشيت قلب و خشوع و خضوع .
وتواند بود كه متعلق باشد به عامل مقدر يعنى وانما أمرتكم بالتوجه إلى الكعبة لأتم نعمتى عليكم .
و اين جمله معطوف باشد بر جمله ء سابق يعنى اينست وجز اين نيست كه امر كردم شما را به توجه بسوى كعبه تا تمام گردانم نعمت خود را بر شما تا راه راست يابيد .
و در بعض احاديث نبويه صلَّى الله عليه وآله وسلَّم وارد شده كه تمام نعمت در آمدنست
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 130
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص١٣٠