و معنى بر قرائت ثانى آن كه هر كسى را جهتى است كه آن كس گردانيده است بسوى آن روى خود را يا خداى تعالى روى گردانيده است بسوى آن جهت آن كس را پس ضمير هو بر قرائت اول راجع است بكل و بر قرائت دويم راجع بكل يا به خداى تعالى .
الاية الخامسة قوله تعالى فى سورة البقرة ايضا : ( ومِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وإِنَّهُ لَلْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ ومَا الله بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ ، ومِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وحَيْثُ ما كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَيْكُمْ حُجَّةٌ إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ واخْشَوْنِي ولأُتِمَّ نِعْمَتِي عَلَيْكُمْ ولَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ) ( 149 - 150 ) يعنى و از هر جا كه بيرون روى اى محمد پس بگردان روى خود را در نماز به جانب كعبه و به درستى كه تحويل قبله به كعبه هر آينه ثابتست از پروردگار تو و نيست خداى تعالى غافل از آن چه مىكنيد اى مؤمنان پس بگردان رويهاى خود را در نماز به جانب كعبه تا نباشد منكران را بر شما حجتى مگر ستم كاران ومعاندان را از جمله ء منكران پس مترسيد از معاندان در مخالفت قبله ء ايشان زيرا كه من حامى شمايم وبترسيد از من در مخالفت امر من تا تمام كنم نعمت خود را بر شما تا به اختيار خود راه راست پيش گيريد .
بدان كه ضمير ( انه ) راجع است بامر به توليه يا به تحويل قبله وجهت تأكيد اين حكم ورد انكار منكران جمله ء اسميه وان ولام اختيار نموده وتواند بود كه راجع باشد به مأمور به كه توجه بسوى كعبه است ومقصود برفع احتمال نسخ اين قبله باشد يعنى به درستى كه توجه بسوى كعبه هر آينه ثابت ومستمر است از نزد خداى تعالى و هر گز منسوخ نخواهد شد و در قول او ( تعملون ) به تا وياء بر قياس آيت گذشته .
و معنى اين آيت نيز به قرائت تاء وعد است مؤمنان را و به قرائت ياء وعيد است
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 129
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص١٢٩