پس حمل ( قد ) در آيت بر تقليل اولى باشد و اما در شعر اولى حمل است بر تكثير زيرا كه اعتبار تقليل مناسب مقام مدح نيست و ظاهر آنست كه مقصود شاعر مدح خود است با آن كه ترك مذكور ازو بسيار واقع مىشود پس حمل قد اينجا بر تكثير ابلغ باشد و ظاهر آنست كه فى در قول او ( فى السماء ) بمعنى إلى است زيرا كه حروف جاره بمعنى يكديگر مىآيند و معنى إلى اينجا مناسب است وبرين تقدير احتياج نيست به تقديرات كثيره كه بعضى محققان ارتكاب نموده اند ولام در قول او ( فلنولينك ) لام جواب قسم مقدر است و معنى ( نوليه ) والى گردانيدنست يا روى به چيزى گردانيدن كسى را .
يعنى پس سوگند به خدا كه هر آينه والى وقادر گردانيد ترا البته بر قبله اى كه به پسندى آن را يا آن كه هر آينه بگردانيم ترا البته روى به قبله اى كه مرضى وپسنديده ء تو باشد وتواند بود كه مراد از نوليه گردانيدن باشد هم چنان كه در قول او ( فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ ) به اين معنى تفسير كرده اند يعنى هر آينه بگردانيم روى ترا بسوى كعبه پس بگردان روى خود را به جانب مسجد الحرام يعنى كعبه وشطر بمعنى جانب است چنان كه مفسران وارباب لغت تصريح نموده اند به آن وصف مسجد مكه به حرام بنا بر آنست كه قتال در و حرام بوده است با آن كه ممنوع است از تعرض ظالمان وتواند بود كه بنا بر احترام او باشد .
وپوشيده نماند كه اين آيت دلالت مىكند به نسخ قبله ء بيت المقدس وتعيين قبله ء مسجد الحرام .
و روايت كرده اند از ابن عباس كه گفت اين اول نسخست كه در قرآن واقع شده و گفته كه اين نسخ نسخ سنت است بكتاب زيرا كه قبله بودن بيت المقدس پيش از كعبه به سنت ثابت شده نه بكتاب .
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 124
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص١٢٤