يعنى بتحقيق رستگارى يافته اند مؤمنانى كه ايشان در نماز خود فروتنى كنندگانند بدان كه فلاح وافلاح رسيدنست به مراد و اصل فلاح شكافتن است و از اينجاست كه زراعت را فلاحت گويند و زارع را فلاح زيرا كه زراعت متضمن شكافتن زمين است و ظاهر آنست كه افلاح مذكور در روز قيامت خواهد بود وتعبير ازو بفعل ماضى تنبيه است بر تحقق وقوع او و كلمه ء قد كه در فعل ماضى بمعنى تحقيق است تأكيد كند تحقق وقوع او را .
و شبهه نيست در آن كه آيت مذكوره دالست بر بشارت مؤمنان نماز گذار و بر حسن نماز و ترتيب ثواب جزيل براى او بر وجه لايق .
و بعضى محققان اين آيت را دليل وجوب نماز شمرده اند و دور نيست كه وجه دلالت آن باشد كه متبادر از افلاح رسيدنست به مراد و معلوم است كه مراد مؤمنان عامتر است از حصول ثواب وانتفاء عقاب وتعليق افلاح بخشوع در نماز دلالت مىكند بر آن كه اگر نماز را ترك كنند به مراد نخواهند رسيد پس ثواب نخواهد بود وعقاب خواهد بود بنا بر آن كه تعليق حكم به مشتق مشعر است به علت مأخذ اشتقاق چنان كه مقرر است و هر گاه ترك نماز موجب عدم ثواب وترتب عقاب باشد نماز واجب باشد ليكن بعضى مقدمات محل تأمل است .
واضافه ء صلاة به مؤمنان از جهة آنست كه ايشان فاعل صلاتند وايشان منتفعاند به او نه غير ايشان ومراد از خشوع در نماز ترسكارى دلست در نماز و آن موجب آرامى وفروتنى باقى اعضاست بر وجهى كه در شرع مقرر است .
ومؤيد اينست آن كه روايت كرده اند كه رسول صلَّى الله عليه وآله وسلَّم ديد مردى را كه نماز مىكرد و در نماز با ريش خود بازى مىكرد پس فرمود كه اگر در دل او خشوع مىبود در اعضاى ظاهره ء او نيز خشوع مىبود .
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 101
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص١٠١