زيرا كه مشهورتر است ومتفق عليه است ميان علماء لغت بخلاف معنى ثانى ونيز معنى اول مرويست از امام باقر و امام صادق عليه السّلام در اين آيت .
ومؤيد اين معنى است آن كه از رسول صلَّى الله عليه وآله وسلَّم روايت كرده اند كه گفت ( اتانى جبرئيل ( ع ) لدلوك الشمس حين الزوال فصلى بى الظهر ) يعنى آمد مرا جبرئيل عليه السّلام در وقت دلوك شمس در حين زوال آفتاب پس گذارد با من نماز پيشين را ولام لدلوك بمعنى وقتست چنان كه مشهور است يعنى در وقت دلوك .
و دور نيست كه بمعنى تعليل باشد چنان كه ظاهر است زيرا كه وقت نماز سبب ( 1 ) وجوب نماز است ومراد از ( غَسَقِ اللَّيْلِ ) شدت تاريكى شبست و آن در نصف شبست چنان كه مرويست از امام باقر و امام صادق عليه السّلام اگر چه بعضى از علماء لغت غسق را بمعنى تاريكى اول شب نزديك غائب شدن شفق داشته اند ( 2 ) وازين مقدمات معلوم شد كه قول او : اقم الصلاة لدلوك الشمس إلى غسق الليل دلالت مىكند به استقلال بر وجوب مطلق نماز در اين وقت و به انضمام احاديث مبينه او بر وجوب چهار نماز نماز پيشين و نماز پسين و نماز خفتن واو وقت نماز
هامش
( 1 ) وبعبارة واضح لام ( لِدُلُوكِ ) به معناى عند براى بيان سبب وجوب نماز ذكر شده است به اين معنى كه نمازهاى يوميه مثل نمازهاى ديگرى از قبيل ذوات الاسبابست مانند زلزله وخسوف وكسوف پس وقتى كه آفتاب به دايره ء نصف النهار رسيد دلوك محقق و دو تا نماز واجب مىشود ( ظهر و عصر ) يكى به تمايل به طرف غروب دومى به زوال از دايره ء نصف النهار چنان كه به زوال حمره ء مشرقيه از قمة الرأس نماز مغرب واجب مىشود اينست مراد از علت مستفاده از آيه ء شريفه .
( 2 ) دليل بر اين معنى درست نيست بلكه مستفاد از لغت عبارت از اشتداد ظلمت وتاريكى است و اين از اخبار مستفاد مىشود وبالجمله مراد از غسق الليل نصف شب است يا آخر شب چنانچه از بعض اخبار مستفاد است و حمل بر اول تاريكى شب خالى از وجه است .