هيچ نقطهء دنيا مورد استعمال ندارد ، و عامل صحت عمل اسطرلابهاى ايرانى است .
ضخامت اين صفحه كه از مس آميخته به روى درست شده به كلفتى يك سكهء يك اكويى در طول يك ، و به پهناى نيم پاست .
آن دسته از منجمان ايرانى كه خود اسطرلاب مىسازند ، عرض و طول ستارهها را با توجّه به كتابهاى معتبرى كه در اين زمينه نوشته شده بر روى صفحهء اسطرلاب نقش مىكنند ، و مهمترين كتابى كه مورد استفادهء آنهاست صور الكواكب عبد الرحمن است كه قبلا از آن نام بردهام .
چنان كه پيش از اين اشاره كردم اطلاعات من در زمينه هيأت و نجوم همه حاصل آموزشهاى كاپوسن دانشمندى است كه مدتى دراز از لذت مصاحبتش بهرهمند بودهام . او روزى به من گفت كه با دقت و كنجكاوى زياد اصول فنى اسطرلابهاى ايرانى را با اصول هندسى اشتفلرين (
Stoflerin
) « 1 » و رگيومونتانوس (
Regiomontanus
) مقايسه كرده ، وضعيت و كيفيت زاويهها ، وترها و مماسهاى آنها را با هم مقابله كرده ، و پس از بررسى و مطالعهء زياد دريافته ، آنها در تمام جهات چنان مشابه يكدگرند كه گويى يكى از ديگرى اقتباس شده ، و به عبارت ديگر يكى مختصر ديگرى مىباشد . با اين تفاوت كه مصنوع ايرانيان دقيقتر و آسانتر از صنعتگرى اروپاييان است .
اكنون به چگونگى فنّ استخراج تقويم مىپردازم : ستارهشناسان ايرانى همانند اخترگران اروپايى با نگرش به جداول حركات متوسّط ستارگان ، و جدولهاى مربوط به معادلات ، كسوف و خسوف ، افتراق و اقتران كواكب و مناظر و مرايا را محاسبه مىكنند . امّا به سبب اين كه براى اين محاسبات و اندازه گيريها وسيلهاى جز جداول قديمى جيب ندارند ، و روش استفاده از جدولهاى جيب طبيعى يا مصنوعى هندسى يا جبرى را نمىدانند ، و از حلّ مثلثات كروى به قاعدهء موسوم به سه ، در
هامش
( 1 ) - نام دو دانشمند معروف آلمانى ، اشتفلرين (Stoefflerin) مؤلف كتاب معتبرى است در نجوم و هيأت كه ژان پير آن را به زبان فرانسوى برگردانده است . اين دانشمند در سال 1454 ميلادى - 833 خورشيدى متولّد شده و سال 1534 - 913 خورشيدى - درگذشته است . امّا تأليفات ژان مولر كه به نام رگيو مونتانوس شهرت بيشتر دارد از اشتفلرين بيشتر است . مخصوصا كتابى كه در مثلثات نوشته حائز كمال اعتبار است . وى در سال 1436 - 815 خورشيدى به دنيا آمده و سال 1476 - 855 خورشيدى از دنيا رفته است .