حركات و تحوّلات ماه استفاده مىكنند ، و مانند عامه مردمان بر اين اعتقادند كه اثر ماه در سرنوشت بشر و كرهء خاكى كه ما روى آن زندگى مىكنيم از خورشيد و ديگر اجرام فلكى بسى بيشتر است . زيرا خورشيد به سبب فاصلهء زيادش با زمين نمىتواند در سرنوشت بشر تأثير بسيار داشته باشد .
تقويم پردازان ايران در پيشگوييهاى خود راه و روش منجمان ديگر را پيروى و دنبال مىكنند ، و هميشه در مقام عرضهء احكام و پيشگوييهاى خويش ، اصطلاحات ، جملات و كلمات مبهم و دو پهلو و قابل تعبير و تغيير به كار مىبرند تا اگر واجب آيد بر خلاف آنچه گفتهاند و نوشتهاند سخن بگويند و حجت آورند استيضاح نشوند ، و مشتشان باز نگردد . آنان به هنگام پيشگويى و تقرير احكام نجومى بيشتر از آنچه به آسمان مىنگرند به زمين نگاه مىكنند و چنين مىنمايند كه در كشف واقعات و حوادث آينده از وجود اشياء و آثارى كه روى زمين وجود دارند بيشتر و آسانتر از روشنان فلكى و گردش اجرام سماوى استفاده مىكنند .
بيشتر پيشگوييهاى ستارهشناسان ايران ، بتخصيص نظرات احتمالى آنان در مورد تحوّلات فلكى در بهار و زمستان و چگونگى محصول غلات راست و درست از كار در مىآيد . زيرا آب و هواى ايران مانند اوضاع جوى اروپا متغيّر نيست ، و منجمان بدون نگرانى و با اطمينان خاطر مىتوانند مخصوصا وفور يا نقصان غلات را پيشگويى كنند ، و با نگرش عميق به وضع محصول كه كمى يا زيادى آن در كليّهء حالات و مراتب زندگى آنان تأثير مستقيم دارد ، در سالى كه محصول فراوان بوده پيشبينى مىكنند بيمارى كم ، و مسافرت زياد مىشود ، محبّت مردم نسبت به هم افزايش مىيابد ، و پيشرفت فنى و صنعتيشان رو به كمال مىرود .
چون اخترگران در دربار پادشاه قرب و منزلت زياد دارند و نظرات و گفتههاشان مسموع است و همه صاحب نفوذ مىباشند ، در جامعه نيز داراى احترام و اعتبارند ، از پيشگوييهاى مهم ترس و ابا ندارند . در مثل با روانكاوى و شناسايى دقيق خصائص و تمايلات روحى و اخلاقى پادشاه به خطا پوشى يا خشم راندن ، و تشخيص حالات و صفات وزيران او در ثبات رأى يا تزلزل فكر و انديشه مىتوانند دربارهء بسيار مسائل پيشگويى كنند ، و چون هيچ سال نمىگذرد كه پادشاه بر چند تن از وزيران و نزديكان خود خشم نگيرد و آنان را نكشد ، منجم مىتواند وقوع چنين حوادث را در پيشگوييهاى خود بگنجاند . به سخن ديگر چون اين وقايع قطعا به وقوع
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1004
مساهمون: ژان شاردن
ص١٠٠٤