مىپيوندد منجمان به پيشگويى آن دلير مىشوند ، بنابراين صرف نظر از حرمت و عزتى كه اخترگران در دربار دارند ، مىتوان پيشگوييهاى آنان را نوعى حقه بازى ، دروغزنى و فريبكارى تصوّر كرد .
ستارهشناسان و منجمانى كه در دربار شاه حرمتشان از ديگر همكارانشان افزونتر است محتاطتر ، آهستهروتر و مصلحت انديشترند ، و پيشگوييهايى نمىكنند كه خلاف آنها اتفاق افتد ، و مورد سرزنش قرار گيرند . با اين همه غالبا ميان آنان يكى پيدا مىشود كه مانند افراد هوش و خرد از دست داده گاهنامهء خود را از پيشگوييها و احكام و اخبار ناخوشايند پر مىكند ، و اين بدان جهت است كه اخترگران در اظهار پيشگوييهاى خويش آزادى مطلق دارند ، و از قيد و بندهايى كه در كشورهاى ديگر براى منجمان وجود دارد رها هستند ، و به استظهار همين آزادى هر چه بخواهند بر زبان قلم مىآورند ، و اگر احكامشان غلط يا خلاف افتد هرگز نگران و شرمسار نمىشوند و هيچ كس به آنان درشتى و سرزنش نمىكند .
در اين باره خاطرهاى دارم و آن چنان است كه در آغاز پادشاهى شاه سليمان سوّم منجمان دربار به اتفاق پيشگويى و اعلام كردند كه عمر پادشاه بيش از شش سال نمىپايد ، و پس از سپرى شدن اين مدت مىميرد . و بىآنكه از كسى يا مقامى بهراسند اين خبر وحشت انگيز را پراگندند ، و من اين خبر را از زبان يكى از آنان كه مايل بود يكى از افراد تبعهء بيگانه آن را بشنود ، شنيدم . شاه سليمان در دومين سال سلطنتش شيخ على خان را كه بزرگ مردى عمر پيموده ، روشن نظر ، خداجوى و ستوده كار بود صدر اعظم خويش كرد ، و اخترگران در همان وقت به اتفاق پيش بينى كردند كه مدت صدارت وى بيش از يك سال نمىپايد ، و در سال 1680 به اروپا بازگشتم . پادشاه و صدر اعظمش همچنان بر مقام خود بودند . گر چه شيخ على خان پس از دو سال صدارت مورد خشم و سخط پادشاه قرار گرفت ، و مدتى خانه نشين شد ، امّا دگر بار مقام خود را باز يافت ، و ستارهشناسان همين عزل موقت صدر اعظم را دليل صحّت پيشگويى خود شمردند .
روابط و مناسبات اخترگران و پزشكان دربار نسبت به هم دوستانه نيست ، و هر دسته دايم به ازدياد دارايى و بالا بردن هر چه بيشتر مقام خود مىكوشند . پزشكان معتقدند براى درمان كردن بيماران سخت بايد نخست بيمارى را شناخت و زان پس با به كار بردن داروهاى مناسب به دفع مرض پرداخت . امّا اخترشناسان را رأى و
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1005
مساهمون: ژان شاردن
ص١٠٠٥