به اجرام فلكى از اخترگران كهن به ارث به ايشان رسيده كه به حسابگريها و آزمايشهاى جديد هيچ نياز ندارند .
از روى ديگر اسطرلاب تقريبا تنها وسيلهء ارصاد و ستارهگرى ايرانيان است .
در ساختن دقيقترين و بهترين اسطرلابها مهارت كامل دارند ، و در اين فن در سراسر گيتى يگانهاند . خطها و دواير اسطرلابهاى ايرانى عموما از هر دست نويسى دقيقتر و روشنتر است ، و به تحقيق مىتوان باور كرد كه ايرانيان در ساختن اسطرلاب به مراتب از ما استادتر و باريك بينترند ؛ و صنعتگران هيچ كشور نمىتوانند اسطرلابهايى به صحت و ظرافت و زيبايى مصنوع آنان بسازند .
با اين كه هواى ايران بر خلاف هواى مناطق شمالى سرزمين ما خشك است ، و در آن جا بيم آن نيست كه آلات و ابزار فلزى بر اثر نمناكى هوا زنگ زده و خاييده و عيبناك شود ستارهگران به منظور محافظت هر چه بيشتر ، اسطرلاب خود را در كيسهء كوچك و تميز و زيبايى مىگذارند ، و سپس با دقت و مواظبت تمام در قابش مىگذارند ، و اين نه تنها عادت و راه و رسم منجمان بزرگ است ، بل كه هر كس اصطرلاب دارد همان سان كه در محافظت گوهرى گرانبها مىكوشد ، در خوب نگهدارى اسطرلابش اهتمام مىورزد ، و آنچه بيشتر بر نفاست و قيمت اسطرلابى مىافزايد اينست كه بيشتر آنها محصول كار و زحمت ستارهشناسان نامور است . و اين نشان از آن دارد كه در ايران صنعتگران قابلى براى ساختن اسطرلاب و ديگر آلات علم رياضى وجود دارد . امّا چون منجمان در ترسيم خطوط و دواير و ديگر علامات رياضى به كمال دانش و مهارتند محصول فكر و دستشان بتحقيق امتياز بيشتر دارد .
بر آنچه گفتهام مىافزايم در ايران اگر منجمى نتواند تمام ابزار و آلات مورد نياز كار خود را به كمال دقّت و صحت انجام دهد هرگز در شمار اخترگران نامى در نمىآيد . زمانى كه من در اصفهان اقامت داشتم منجمى كه بيش از ديگر ستارهشناسان در ساختن ادوات تنجيم مهارت و شهرت داشت آخوند محمد امين بود .
او فرزند منجّم ديگرى به نام ملّا حسنعلى بود ، و افزون بر اين كه در ساختن آلات و ابزار نجوم به راستى اعجاز مىكرد در دانش ستارهشناسى متبحّر بود .
رئيس هيأت مبلّغان كاپوسن كه من در به دو ورودم به اصفهان ، مدّتى در خانهاش مهمان بودم و در علم رياضى تبحّر كامل داشت مرا با آخوند محمد امين آشنا كرد ، و غالبا مرا با خود به خانهء او مىبرد ، و من بسيار چيز از اين دانشى مرد آموختم .
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 999
مساهمون: ژان شاردن
ص٩٩٩