آينده در اين باره به تفصيل سخن خواهم گفت ، در اين مقام به شرح جزئيات آن نمىپردازم ، و به ذكر دو نكته بسنده مىكنم . نخست اين كه چون خلعتى كه شاه به سفيران اعطا مىكند متناسب با عظمت شاه و قدرت كشور آنهاست ، و عدّهء قطعات آن كم يا افزون مىشود جنسشان نيز متفاوت است ، همچنان كه تشريفات مرسوم در دربار امپراتوران اروپا به نسبت مايهء رنجش يا شادى آنان مىگردد ، در ايران نيز دلتنگى يا شادى به بار مىآورد .
خلعت دادن در ايران تابع شرايط خاصى است ، و هر زمان شاه بر سر آن است به افراد مورد نظر ، به ويژه به سفير خلعت بدهد قبلا مىانديشد هر كدام درخور چه مايه خلعت مىباشد . خلعت كامل عبارت است از يك رأس اسب با زين و برگ ، شمشير ، خنجر ، و دو دست لباس كامل يكى تابستانى و ديگرى زمستانى . پادشاهان ايران خلعت كامل را منحصرا به سفيران پادشاهان بزرگ ، مانند امپراتوران هند مىدهند ، و به سفراى پادشاهان اروپا فقط شمشير يا خنجر ، يا اسب بدون زين و ساز و برگ به علاوهء جامه مىبخشند .
دومين نكتهء قابل توجه اين كه ايرانيان دست زدن به نامهء پادشاهان را نوعى گستاخى و بىآزرمى و بىادبى مىشمارند . از اين رو نامهء پادشاه را در كيسهاى گلدوزى شده ، مزين به دانههاى مرواريد مىگذارند ، يا به صورت ديگرى كه دست هيچ كس بدان نرسد مىفرستند ؛ و اگر نامههايى كه پادشاهان اروپا به دربار ايران مىفرستند در قوطى طلا نباشد ، وزيران هرگز آن را قبول نمىكنند و به نظر پادشاه نمىرسانند ، و مىگويند اين نامه جعلى و ساختگى است زيرا پادشاهان ما هرگز چنين نامهاى براى پادشاهان عظيم الشأن همطراز خود نمىفرستند .
سرآغاز پاسخى كه دربار ايران به نامهاى كه سفير آورده مىدهد عبارت است از ذكر هدايايى كه آورده و درخواستهايى كه در نامه آمده ، سپس وصف مكارم و خصائل نيك كسى كه نامه به نام اوست آورده مىشود ، و از آن پس مىنويسند فلان كس با نامهء شما رسيد و فلان چيزها را آورد . در نامه فلان چيز تقاضا شده ، و ما فلان تصميم كرديم ، و فلان دستور داديم .
اگر تقاضاى شاه كشورى كه سفير فرستاده مبنى بر آن باشد كه شاه ايران به وزيران و حاكمانش دربارهء فلان مطلب دستور بدهد شاه پس از ذكر مطالب سرآغاز كه شرحش گفته شد مىنويسد كه دستور داده است همهء آنها انجام پذيرد .
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1303
مساهمون: ژان شاردن
ص١٣٠٣