و مردانه رو بود ، و من از دومين سال سلطنت شاه سليمان با او آشنا شده بودم بارها به تجديدنظر و اصلاح وضع تيول كه به راستى سخت ناهنجار و آشفته است تصميم كرد ، و بر آن بود به هر يك از مأموران و كارگزاران به نسبت حقوقش تيول واگذار كند ، و بدين گونه بر آبادانى خزانه بيفزايد . اما همواره با موانع و مشكلات شكست ناپذيرى رويارو مىشد ، چه كلّيهء بزرگان و جاهمندانى كه تيول در اختيار داشتند ، و درآمدهاى شايانى عايدشان مىشد ، به جدّ تمام در نهان و آشكارا با تصميم صدراعظم مخالفت مىكردند ، و اگر نيّت اين استواركار عاقبتنگر به مرحلهء عمل مىانجاميد منافع ايشان به يك چهارم حتى كمتر تقليل مىيافت .
تيولداران مهم كه مىتوان آنان را اربابان ناميد - اگر بتوان اين نام را بر ايشان نهاد - در اين اراضى دو حق براى خويش قائلند . نخست اين كه وقتى از محلّ اقامت اصلى خويش براى مدّتى كوتاه بدان جا مىروند زارعان و ساكنان آن تيول موظفند كه موجبات پذيرايى وى را هر چه خوبتر فراهم آورند . دو ديگر اين كه تيول نشينان بايد حقّ تيولدارى ايشان را كه اصطلاحا پورسى النزاع
Poursyelnezaa
ناميده مىشود و به معنى باج و خراج يا جريمه است بپردازند زيرا اين حق يكى از منابع عمدهء درآمد ايشان مىباشد ، در مشرق زمين مجازاتها غالبا به صورت جريمه اعمال مىشود . اما تيولداران براى حفظ منافع و مصالح خود با تيول نشينان نسبتا به ملايمت و آهستگى رفتار مىكنند ؛ به سخن ديگر چون مشاغل در ايران ارثى است و تيولداران يقين دارند پس از درگذشت ايشان فرزندانشان صاحب شغل و تيول آنان خواهند بود مصلحت در اين مىبينند كه با تيول نشينان به مدارا و آهستگى رفتار نمايند .
حواله يا برات نيز دو گونه است . يكى غير قطعى و نامنظم ، و آن چنان است كه گاه به يك محل و گاه به محلى ديگر حواله مىشود ، و تابع نظم معيّن نيست ؛ و قسم ديگر منظم و قطعى است كه اصطلاحا اين نوع حواله را همه ساله يا هميشگى مىنامند ، و تركان نيز همين نام بر آن نهادهاند . و اين نوع حواله هميشه به نام يك شخص معيّن و يا ملك معلوم صادر مىشود ، و از اين دو ، اين بهتر است ، زيرا هم زحمت كمتر دارد و هم هزينهاش مختصر است .
ناظران همهء ايالتها همه ساله صورت عوايد ايالتى را كه بر آن نظارت دارند ضميمهء سياههء كلّيهء عوايد همهء شهرها و ديههاى تابع خود ، به تفكيك با شرح جزييات تنظيم مىكنند ، و پس از اين كه به مهر حاكم و معتمدان محل رساندند به ديوان