فصل هشتم اقتصاد و دارايى
ضمن فصلى كه گذشت بيان كردم كه اصل درآمد شاه شامل مواد غذايى و ديگر مواد ما يحتاج مردم و بتخصيص چيزهاى مورد نظر اوست . همچنين اشاره كردم كه وى تعهّدات و بدهيهاى خود را غالبا از طريق حواله به ايالات و ولايات ادا مىكند ، و نه از طريق پرداخت پول نقد در محل ؛ و اتخاذ اين روش بدين سبب است كه شاه املاك خود را به اجاره نمىدهد . و ديگر اين كه در ايران نه چنان كه بايد و شايد بازار بازرگانان گرم و پررونق است ، و نه براى تبديل كار به پول فعاليّت لازم به كار مىرود ، و جز اينها به دنبال اين بحث دلايل ديگرى نيز خواهد آمد .
اما حواله بر دو گونه است : حوالهء اراضى ، حواله به حساب شاه . قسم اول چنان است كه يا معادل حقوق مباشران زمين در اختيار ايشان مىگذارند ، يا به جاى پول نقد درآمد ديهى را به آنان اختصاص مىدهند ؛ و دارندهء نوع حوالهء اخير مىتواند طلب خود را وسيلهء هر كس كه مايل باشد بگيرد .
حوالههاى اراضى تيول ناميده مىشود و به معنى مستمرى دائمى است ، و برخى بر خلاف ، معنى آن دور مىدانند و چنين توجيه مىكنند چون اين اراضى در مناطق دور از پايتخت به اشخاص واگذار مىشود اين نام يافته است .
تيول بر دو قسم است ، برخى از آنها اصولا وابسته به شغلهاى مهم است ، و صاحبان آن مشاغل افزون بر حقوق از درآمد آن تيول نيز بهره مىبرند ، و برخى ديگر را ديوان محاسبات به جاى حقوق ساليانه به افراد واگذار مىكند . مثلا وقتى شاه كسى را با حقوق پانصد فرانك به خدمت مىگيرد ، ديوان محاسبات به جاى پول نقد ديهى را كه درآمد ساليانهاش معادل پانصد فرانك است به او واگذار مىكند ، و اگر عوايد اين