خلاف شرط و عهد عمل نمىكند . همچنين رسم بر اين است كه حاكمان لرستان و گرجستان بايد منحصرا از ميان بزرگان همان ايالت برگزيده شوند ، و شاه بر خلاف آن عمل نمىكند ، و شغل خطير صدارت و قورچى باشى را كه بايد به افراد اصيل و روى شناسى كه از دودمانهاى شريف و قديم برخاسته باشند بدهد ، به اشخاص گمنام و تازه به دوران رسيده نمىسپارد ؛ و نيز بنا به رسم ، حكومت پايتخت بايد پيوسته به دست پسر حاكم گرجستان كه در آن سرزمين به دنيا آمده ، تفويض شود ، و شاه همهء اين قراردادها و آيينها را رعايت مىكند .
در ايران نيز مانند برخى جاها و كشورهاى ديگر كار و شغل با مشكل گشاى تقديم تحفههاى مناسب و لايق به دست مىآيد يا بهتر بگويم خريدارى مىشود . و براى تحصيل شغل و مقام هر چند مهم نباشد راهى جز اين نيست . معمولا مشاغل و مقامات جنبهء توارث دارد ، اما بسيار اتفاق نمىافتد كه صاحب مقامى بتواند تا پايان عمر شغل و موقع اجتماعى خود را حفظ كند . زيرا وزيران و جاهمندانى كه در دربار نفوذ و قدرت دارند پيوسته در تلاشند كسانى را كه به ذيل حمايت آنان متوسل شدهاند به جاى كسانى كه پشتيبان كارساز ندارند بگمارند . با اين همه من دو صاحب جاه و نيكنام و معروف را كه طىّ دو قرن مقام بزرگ خويش را حفظ كردهاند و پسر جانشين پدر بوده است ديدهام .
اين رسم نيز به جاست كه اگر پسرى در خردسالى خواه پدرش درگذشته باشد يا به مقام عالىترى نائل شده باشد جاى پدرش را بگيرد ، در چنين حال پادشاه يك چند شخصى ستوده كار ، روشن نظر و مردانهرو را به سمت قيّم و مربى و راهنماى وى مىگمارد تا امور مهم از جريان صلاح و صواب بيرون نشود ، و اين مأموريت تا زمانى كه طفل به رشد طبيعى برسد و قابليّت تعهّد مشاغل بزرگ را بيابد ادامه دارد .
اما شاه مشاغل خطير را بدين سان به افراد مورد نظر و معتمد خود واگذار مىكند : فرمان مطاع روى كاغذى به درازى دو يا سه پا به خطّ بسيار خوش نوشته مىشود . دور آن را به صورتى زيبا تذهيب مىكنند ؛ در لفّافى زربفت مىنهند ، و با خلعت براى شخص مورد نظر مىفرستند .
خلعت چنان كه پيش از اين ياد كردهام عبارتست از جمع چند جامه گرانبها و زيبا و شكوهمند كه از سر تا پا را مىپوشاند . و اگر گيرندهء فرمان مردى سپاهى باشد يك شمشير و يك خنجر كه دستهشان جواهر نشان است به خلعت مىافزايند . آن كه
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1209
مساهمون: ژان شاردن
ص١٢٠٩