به منصب بزرگ و گرفتن فرمان مباهى شده خلعت شاهانه را بر تن مىآرايد ، به دربار مىرود ، و آن گاه كه افتخار شرفيابى نصيبش شد نخست پيش پاى شاه به زانو درمىآيد ، به نيكوترين كلمات زبان به ستايش مىگشايد ، سپس سه بار سر را تا نزديك زمين فرود مىآورد ، و جبين به پيشگاه مىسايد . آن گاه از جا برمىخيزد و در صف حاضران در محلى كه مناسب مقام تازهء اوست ، بر پا مىايستد .
اما به هنگام انتخاب صدر اعظم جديد شاه افزون بر آنچه گفته شد قلمدانى زرين و مرصع كه معمولا هفت يا هشت بند انگشت طول ، و يك بند و نيم پهنا دارد براى او مىفرستد ، و صدراعظم به پر شالش مىزند . اما اگر شاه بر وزيرى غضب ، و او را از مقام خود عزل كند ، كسى را مىفرستد تا مهرى كه احكام و فرامين را با آن مهر مىكرده است باز ستاند . رفتار با ناظر و وزيران مغضوب و معزول نيز بر همين رسم و آيين بوده است . وزيران ، صاحب قلم و صاحب حكم ناميده مىشوند ، و مقام آنان مشابه منصب كسانى است كه ما فرانسويان رئيس ديوان تميز مىناميم . مهر به جاى امضا به كار مىرود ، و مهر براى وزيران كه در موارد بسيار از جمله جمع كردن درآمدهاى شاه ، و تأييد دستورها و فرمانها به كار است ، ضرورت كامل دارد .
اما در مورد عزل ديگر صاحبان مناصب معتبر رسم بر اين جارى است كه شاه كسى را مىفرستد تا به او بگويد : « عالى جناب ، اعليحضرت اراده و امر فرمودند كه شما از امروز معزوليد . » و وظيفهء شخص معزول آنست كه از همان روز به بعد خانهنشين شود ، در به روى بيگانه و آشنا ببندد ، و به ندرت در انظار ظاهر گردد ، و چندان بر اين روش شكيبا باشد مگر شاه دگر بار با او بر سر مهر آيد ، و اين مساعدت بخت ممكن است پس از پنج يا شش روز روى نمايد . زيرا بسيار ممكن است پس از سپرى شدن اين مدت يكى از دوستانش كه در دربار تقرب و نفوذ دارد ، يا صدراعظم به هنگام مناسب ، در حضرت شاه عفو خطاى او را بخواهند ، و شاه كه خطابخش و پوزشپذير است ، غالبا جرم شخص مغضوب را مىبخشد ، و وى را دگر بار به دربار مىپذيرد . اما اگر گناه مطرود سنگين باشد شاه به نسبت جرمى كه مغضوب مرتكب شده يا وى را تبعيد مىكند يا فرمان مىدهد شكمش را پاره كنند يا سرش را ببرند . برعكس اگر نسبت به مجرمى بر سر مهر آيد وسيله يكى از نزديكانش به وى اجازه مىدهد از خانه بيرون آيد و به زندگى عادى خويش ادامه دهد ، يا خلعت برايش مىفرستد ؛ و او به شرحى كه پيش از اين ياد كردهام خلعت را بر تن راست مىكند ، براى سپاسگزارى
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1210
مساهمون: ژان شاردن
ص١٢١٠