نخستين بيمارى كه دامنگير كودكان مىشود كچلى است كه تا دوازده سالگى از آن مصونيّت ندارند ، و شايد مهمترين عامل سرايت اين مرض اين است كه مردم بنا به عادت سر بچههاى خود را از كودكى مىتراشند ، و چون دلاك سر بچهها را كه پوست آنها لطيف و نازك است با همان تيغ كه براى تراشيدن سر همه به كار مىبرد مىتراشد و نمىتواند تميز باشد ، لا جرم بچهها به بيمارى كچلى گرفتار مىشوند . اما بچههاى ارامنه كه سرشان با قيچى اصلاح مىشود ، نه با تيغهاى همگانى ، از اين بيمارى در امانند . از روى ديگر چون كچلى عموميت دارد هيچ كچل از ابتلاى به اين بيمارى خجالت نمىكشد . همچنين چون هواى ايران خشك است هم زخم سرشان متعفن نمىشود ، و هم كچلىشان زودتر بهبود مىيابد .
براى معالجهء اين بيمارى شبكلاهى اندوده به قير كه مانند عرقچين بر سر گذاشته و برداشته مىشود بر سر مىگذارند در موقع برگرفتن عرقچين قير اندوده به آن موها و زخمها را از ريشه برمىكند ، و بدين سان پس از تكرار اين عمل موى تازه بر سر بيمار مىرويد ، اما وقتى زخمها بهبود يافت غالبا لكههاى سفيدى روى سرشان نمايان مىگردد .
تب غالبا بر اثر سوء تغذيه و مصرف نامتعادل و بيش از اندازهء ميوه عارض مىشود ، و چون در فصل پاييز انواع ميوه بيش از فصلهاى ديگر وجود دارد شيوع تب در اين فصل بيشتر است . اما بيمارى مهلك استسقاء بر اثر مصرف بىرويهء داروها و غذاهاى مبرّد بر انسان مستولى مىگردد ؛ و بيمارى شرم آور و خانمان سوز سيفليس چنان ميان جامعهء ايرانيان منتشر شده كه نيمى از مردم بدان گرفتار آمدهاند . اين مرض زشت و سارى بر اثر همخوابگى و خفت و خيز با زنان روسپى كه به تقريب همه بدان گرفتارند عارض مىگردد . همچنين همنشينى و هم كاسه شدن و هم پياله بودن با مبتلايان ، و شستشو در حمامهاى عمومى از جمله عوامل مؤثر نشر اين بيمارى رسوا كننده مىباشد . چون اين بيمارى به سرعت و با تماس اندك از بيماران به افراد سالم منتقل مىگردد ، و همهء اجزاى بدن بر اثر خشكى هوا آمادگى پذيرش اين مرض شوم را دارد بسا اتفاق مىافتد كه معاشرتهاى سادهء خانوادگى با يكى از مبتلايان همه را بدين بيمارى گرفتار كند .
چنان كه پيش از اين ياد كردم نيمى از افراد جامعهء ايرانى بدين مرض دچارند از اين رو هيچ كس از ابتلاى به آن شرمزده نيست ، و همان سان كه تبداران بى
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1129
مساهمون: ژان شاردن
ص١١٢٩