به تقويم نجومى دوازده ماه سال و روزهاى اضافى آنست . و چون اين جداول ماهانه كاملا مشابه و قرين يكدگرند من فقط به شرح يكى از آنها مىپردازم ؛ و مىافزايم كه من بر اين جدول نه گانه سه جدول اهلّه روزانه قمر و برآمدن و صعود خورشيد به افق اصفهان افزودهام ، و نيز بر اين همه آنچه را كه براى درك و فهم اين جدولها ضرورى باشد اضافه مىكنم . شكلهاى يك و دو و سه براى تعيين روز نسبت به گردش ماه در منطقة البروج و مقارنه و مقابله با شش كوكب ، همچنين تعيين سعد و نحس ، يا يكسانى امور در همهء ايام مىباشد ، و « س » علامت سعد ، و « ن » نشان نحس و « ه » نشان همسانى است .
پيش از اين به مناسبت ياد كردهام كه در تفأل و طالع نگرى به صعود و نزول و سير خورشيد اعتنا نمىكنند بلكه هميشه براى آگاه شدن بر سرنوشت خود و آنچه در پيش دارند موقع و جهت حركت ماه را مىسنجند .
ايرانيان بر عموم اسير بند خرافاتند ، و براى دست زدن به هر كار نخست به تقويم مىنگرند ، و پيش از فرا رسيدن ساعت سعد به هيچ كار آغاز نمىنهند . به سخن ديگر اعتقاد ايشان به تأثير حركت ماه و ديگر اجرام سماوى در زندگيشان به قدر كشورشان قدمت دارد .
ايرانيان زمان باستان بر اين اعتقاد بودند كه هر چه در جهان روى مىدهد فرشتگان اداره مىكنند ، و هر روز سرنوشت و تقديرى خاص و تغيير ناپذير دارد . موبدان و مغان ستاره شناس حوادث و احتمالات هر سال را تعيين مىكردند ، همان كارى كه اخترگران به وسيلهء تقويم نشر مىكنند .
تصوير چهارم داراى دو قسمت جداگانه و متمايز از يكدگر است . در قسمت نخستين وضع تاريخ نجومى تاتارهاى ساكن مشرق ايران نموده شده با شرح پيشگوييهاى سال نو ، بر مبناى تاريخ خودشان ، و قسمت ديگر شرح نخستين روز ماههاى نيمهء اول سال آنها به نسبت به افق محل ؛ و چنان كه تصوير نشان مىدهد تاريخ ، و به عبارت گوياتر تقويم تركان تاتار مشتمل بر دوازده سال است كه نام تركى دارند ، و بر حسب ترتيب در جدول نشان داده شدهاند . مردمانى كه در پيشگوييهاى اين بخش ختا و ايغور ناميده شدهاند در جدولهاى نجومى و احتمالات ديگر تركان خوانده شدهاند .
تركان جمع كلمهء ترك است و در مشرق زمين به مردمانى خطاب مىشود كه
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1010
مساهمون: ژان شاردن
ص١٠١٠