كشورهاى ديگر ، از طريق مذهب و قوانين مربوط به سياست كشورى منع شده ، و چون در ايران بر عكس ، به اخترگران ارج بسيار مىنهند در ظواهر علم تنجيم پيشرفت حاصل كردهاند ، امّا آگاهى ايشان به اصول و حقايق علم نجوم بيش از آشنايى منجمان اروپايى نيست .
من اكنون يك نسخه تقويم سال 1077 هجرى را كه آغاز آن بيست و يكم مارس 1666 ميلادى و داراى دوازده برگ است در اختيار دارم . مندرجات اين تقويم بنا به شيوهء تنظيم منجمان ايرانى به دو قسمت احتمالات و احكام نجومى ، و چگونگى سير سيّارات و ثوابت قسمت شده است .
مهمترين قسمت هر تقويم شرح احكام و اختيارات ، و بيشتر صفحاتش متضمن همين مطالب است و چنين مىنمايد كه آنچه در بخش محاسبات اجرام فلكى آمده به منظور روشنگرى مفاهيم بخش ديگر آمده است .
در اوّل ، مقدمهاى نسبة طولانى و متكلّف و پر طمطراق دارد كه گر چه به نثر است ، نظم مىنمايد ، و شامل اخبار و احكام سال نو در همهء بسيط زمين مىباشد .
مقدمه با بسم اللّه الرحمن الرحيم آغاز مىگردد ، و زير آن با خط درشتتر نوشته شده :
جدول پيشگوييهايى كه در اين سال در سراسر جهان به وقوع مىپيوندد . مقدمه شامل چهار قسمت است . قسمت اوّل به سپاسگزارى از مواهب عظيم و بىشمار پروردگار ، آفرينندهء كرات عظيم گردنده ، و آسمانها ، خالق آدميان ، پديد آورندهء ديگر هستيها و شكرگزارى و سپاسگرى از خالقى است كه گوهر گرانبهاى معرفت را به آدميان عطا فرموده تا از بركت آن با توجّه به سير كواكب نيك و بد امور را از يكدگر باز شناسند . سپاس بىپايان و بىشمار به خالق روزى ده و عظيمى كه در اقيانوس بىكران عطاياى نامحدود خود آدميان را به احسن تقويم آفريده و گوهر وجودشان را به سرمايه عقل گرانبار كرده تا دانش اندوزى و هنرآموزى برايشان آسان شود . پروردگار بزرگى كه همهء هستيها از اوست ، و درخور هر گونه ستايش و نيايش مىباشد . ذات يگانهاى كه در اقيانوس بىانتهاى جهان هستى گنجينهء معرفت را در كشتى وجود آدمى به وديعت نهاده . . . .
قسمت دوّم در مدح و نعت حضرت پيغمبر و ائمه اطهار و حقانيت دين اسلام و بزرگداشت آنست ؛ و قسمت سوّم در تمنا و آرزومندى براى مرادمندى و تندرستى همه طبقات مردم ايران بالاخص سلامت و عظمت شاهنشاه است كه با كلمات و
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1007
مساهمون: ژان شاردن
ص١٠٠٧