« إِنَّ الصَّفا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعائِرِ اللَّه فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلا جُناحَ عَلَيْه أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِما وَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْراً فَإِنَّ اللَّه شاكِرٌ عَلِيمٌ » ( بقره : 158 ) صفا و مروه از شعائر الهى است . پس اگر كسى حج و يا عمره به جاى آورد ، جرم و گناهى بر او نيست كه به آن دو طواف كند [ يعنى ميان صفا و مروه سعى به عمل آورد ] .
اگر كسى حج يا عمره و يا هر كار خيرى را تطوّعا و بدون هيچگونه الزام شرعى - پس از انجام حج و عمرهء واجب و اداء ساير واجبات ديگر - انجام دهد بايد بداند كه خداوند سپاسدار عمل او است و به وى پاداش مىدهد ، و او از اعمال همهء شما آگاه مىباشد .
از ظاهر آيه نمىتوان استفاده كرد كه سعى ميان صفا و مروه واجب مىباشد ، و لذا عدهاى با تمسك به اين آيه گفتند كه سعى واجب نيست .
اما عايشه - آنگاه كه عروه از اين آيه ، عدم وجوب سعى را استنتاج كرد - در مقام ردّ نظريهء او برآمد ، و عايشه با توجه به سبب نزول آن ، نظريهء عروه را مردود اعلام كرد ، زيرا سبب نزول آيهء مورد بحث اين بود كه صحابه - به خاطر آنكه سعى ميان صفا و مروه را از شعائر جاهلى مىپنداشتند - از انجام اين فريضه احساس گناه مىنمودند و از سعى ميان صفا و مروه خوددارى مىكردند .
[ آنچه از ظاهر آيه استفاده مىشود اين است كه سعى جائز است و حرمتى بر آن مترتب نيست ، و لذا وجوب سعى را نمىتوان از مدلول ظاهرى آيه استنتاج نمود . اما بايد يادآور شد كه اين برداشت براى كسى پديد مىآيد كه از سبب و انگيزهء نزول آيه آگاهى ندارد ] .
امام صادق ( عليه السلام ) فرمود : « مسلمين در آغاز تصور مىكردند كه سعى ميان صفا و مروه ، ساخته و پرداختهء افكار جاهلى و از جمله مناسكى است كه مردمان جاهلى آن را وضع كردند ، لذا براى دفع اين توهم آيهء مذكور نازل گرديد مبنى بر اينكه اين كار بلامانع بوده و از شعائر الهى محسوب مىگردد كه بايد « حاجّ و معتمر » آن را انجام دهند » . گويند : علت اينكه مسلمين و يا پارهاى از صحابه از سعى ميان صفا و مروه احساس دشوارى و از آن خوددارى مىكردند آن بود كه بر روى كوه صفا بتى را نصب كرده بودند كه « اساف » نام داشت ، و بر روى كوه مروه بتى ديگر نهاده بودند كه به « نائله » موسوم بود و هنگام طواف و سعى ميان اين دو كوه اين دو بت را مسح مىكرده و بر آنها دست مىكشيدند . مسلمين به خاطر وجود اين دو بت بر روى كوه صفا و مروه از سعى ميان آن دو احساس گناه مىنمودند .
اسباب النزول ( فارسي ) — صفحة 93
مساهمون: السيد محمد باقر حجتي
ص٩٣