مىگويد - راست مىگويد ما اگر از خر بتريم . چون انصاريى بشنيد - نام او عامر بن قيس بود - گفت : و اللَّه محمد [ صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ] راست مىگويد و شما از خر بترى ، و بيامد و رسول ( عليه السلام ) را خبر داد . رسول ( عليه السلام ) او را بخواند ، و آن حديث مجارى رفت ، او انكار كرد . رسول ( عليه السلام ) گفت : سوگند خورى ؟ گفت : بلى . آنگاه هر دو را به نزديك منبر آورد پس از آنكه نماز ديگر گذارده بود . او سوگند خورد كه عامر دروغ گفت ، سوگندى مغلَّظ به خداى . عامر نيز برخاست و سوگند خورد كه من راست گفتم و او دروغ گفت . آنگه دست برداشت و گفت : « اللَّهمّ انزل على نبيّك الصّادق منّا الصّدق » . رسول ( عليه السلام ) و مؤمنان گفتند : آمين . در حال جبرئيل آمد و اين آيه آورد : « يَحْلِفُونَ بِاللَّه ما قالُوا وَلَقَدْ قالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ . . . » رسول ( عليه السلام ) اين آيه بر جلاس خواند ، و چون به ذكر توبه رسيد كه : « وَانْ يُتُوبُوايَكُ خَيْراً لَهُمْ » جلاس گفت :
خداى در اين آيه توبه بر من عرض كرد ، عامر راست گفت و من دروغ گفتم ، توبه كردم و اسلام آوردم ، « و حَسُنَ اسْلامُه وَتَوْبَتُه » « 234 » .
قتاده گفت : سبب نزول آيه آن بود كه دو مرد با يكديگر خصومت كردند ، يكى غفارى و يكى جهنى ، و غفارى از حلفاء انصار بود . غفارى بر جهنى غلبه كرد . عبد اللَّه بن ابى [ بن سلول ] گفت : « انصروا أخاكم فو اللَّه ما مثلنا و مثل محمّد الَّا كما يقال .
« سمّن كلبك يأكلك » : سگ را فربه كن تا تو را بخورد . آنگه گفت : « لئن رجعنا الى المدينة ليخرجنّ الاعزّ منها الاذلّ » .
اين حديث بر رسول ( عليه السلام ) نقل كردند . رسول ( عليه السلام ) عبد اللَّه بن ابى را گفت : اين سخنها تو گفتهاى ؟ سوگند خورد كه نگفتهام . خداى تعالى اين آيه فرستاد . « 235 »
قديم تعالى گفت : سوگند مىخورند كه نگفتند اين سخنها كه بر ايشان حوالت است به اين سوگند دروغ كه خورند ، كلمهء كفر مىگويند ، كه سوگند دروغ از مؤمن ، « فسق » باشد ، و از كافر و منافق ، « كفر » باشد كه اعتقاد ندارد . « و همّوا بما لم ينالوا » :
و همت كردند به چيزى كه به آن نرسيدند .
- مجاهد گفت : آن منافق كه آن سخن گفته بود چون بدانست كه مؤمنى بشنيد و نقل كند خواست تا او را بكشد تا نقل نكند .
- سدى گفت : مراد آن بود كه گفتند : ما چون با مدينه رويم تاجى بپيرائيم و بر
هامش
234 - روض الجنان 5 / 216 . لباب النقول ، ص 271 . مجمع البيان 5 / 51 . الميزان 9 / 343 . جامع البيان 10 / 127 .
235 - روض الجنان 5 / 217 . لباب النقول ، ص 273 . جامع البيان 10 / 128 . اسباب النزول : واحدى ، ص 245 .