بايد از رهگذر اكتساب و كوشش جوياى آن گرديد .
اكثر مردم از استعداد خود در بىخبرى به سر مىبرند و به بهره كشى از فرآورده هاى كوشش ديگران تكيه مىكنند . به همين جهت آفريدگارى كه صنعش نيكو و شكوهمند است ما را - پس از نهى از آرزو و بيهوده انديشى - به اكتساب و كار و كوشش هشدار مىدهد كه مىتوان از رهگذر آن به هر آرزوئى دست يافت ، و لذا در همين آيه فرموده است :
« لِلرِّجالِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبُوا وَلِلنِّساءِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبْنَ » . كسب و كار و كوشش را همانگونه كه براى مردان مقرر كرد به زنان نيز پيشنهاد كرده و آنها را بدان فرا مىخواند . و هر دو طائفه را دعوت مىكند كه فضل و برترى را در سايهء كار و كوشش جويا گردند .
خداوند متعال واژهء « اكتساب » را - به جاى « كسب » - به كار برده است ، از آنجهت كه « اكتساب » گوياى مبالغه و تحمل دشوارى است . گويا خداوند متعال مىفرمايد : آن فضل و برترى را - كه بايد جوياى آن باشيد - فقط از طريق اهتمام و تحمل دشوارى به دست مىآيد ، و امكان ندارد انگيزه هاى پوشالى ، يعنى آرزوهاى نفسانى آن را تحقق بخشد .
اينكه مىگويند : واژهء كسب در خير ، و واژهء « اكتساب » در شر به كار مىرود از آيهء 286 سورهء بقره اقتباس شده است ، آنجا كه مىفرمايد : « لَها ما كَسَبَتْ وَعَلَيْها مَا اكْتَسَبَتْ » .
اما اين مطلب معناى حقيقى واژه هاى مزبور را تشكيل نمىدهد . معناى خير و شرى كه در لابلاى اين دو واژه - ضمن آيهء مذكور - منظور شده است اشاره به اين است كه شر ، مقتضى و بازده طبيعى فطرت آدمى نيست .
تعبير به « اكتساب » در آيهء مورد بحث ارشاد به مبالغه و تحمّل رنج در جهت جويائى مال فراوان و جاه و مقام عظيم و هر امرى است كه مردم از راه كار و كوششهاى خود از هم ممتاز مىگردند ، البته به شرط آنكه در اين پويائى پاى بند حق و فضيلت باشند .
و نيز خداوند متعال با چنين تعبيرى ما را به اين نكته رهنمون است كه مردم در مورد خواسته ها و تمايلات مشروع خود به استعداد و آمادگى خدادادى خويش تكيه كنند ، و كسالت و سستى و ضعف را به خود راه ندهند ، و هر يك از آنها بر ديگرى اعتماد و اتكاء نمايد .
كتاب و سنت همين نكته را تأييد مىكنند .
سزا است كه مسلمين قدوه و الگوئى براى كسانى باشند ، و سرمشق براى جوامعى
اسباب النزول ( فارسي ) — صفحة 242
مساهمون: السيد محمد باقر حجتي
ص٢٤٢